Tóm tắt
Trí tuệ tài chính là số lựa chọn mình nghĩ ra được. Kiyosaki kể ván cờ CASHFLOW với chiếc thuyền vô bổ, rồi các thương vụ nhà tịch thu ở Phoenix, để chỉ ra người táo bạo đi xa hơn người chỉ thông minh.
Ý chính
- Sự nghi ngờ bản thân và nỗi sợ kìm người ta lại nhiều hơn thiếu thông tin.
- Tiền là một sự thỏa thuận, và trí óc là tài sản mạnh nhất.
- Kiến thức biến cờ bạc thành đầu tư, vì nó làm giảm rủi ro.
- Người tự lắp ráp thương vụ cần biết tìm cơ hội, huy động tiền và tổ chức người giỏi.
Áp dụng ngay hôm nay
Viết ra ba cách khác nhau để có thêm 200 đô la tháng này mà không làm thêm giờ ở chỗ làm hiện tại.
Người táo bạo đi trước
Chủ đề của chương. Trí tuệ tài chính nghĩa là có nhiều lựa chọn hơn và dám làm hơn; "người tiến lên không phải người thông minh, mà là người táo bạo".
Hai hình ảnh đối lập. Alexander Graham Bell đem bằng sáng chế của mình chào bán cho Western Union với giá 100.000 đô la và bị từ chối; sau đó là AT&T. Bên kia là hình ảnh một quản lý 45 tuổi bị cắt giảm, van xin giữ việc trên bản tin buổi tối. Kiyosaki dạy học từ năm 1984. Ông thấy điều kìm người ta lại là sự nghi ngờ bản thân và nỗi sợ, không phải thiếu thông tin. Sau một năm làm phi công Thủy quân lục chiến ở Việt Nam, ông biết trong mình có cả nhân vật dũng cảm lẫn nhân vật van xin. Vì sao phải nâng chỉ số thông minh tài chính? "Chỉ để có thêm lựa chọn." Đây là thời thay đổi rất nhanh, cái cũ chết đi, cái mới ra đời, có nhiều nhà sáng lập kiểu Bill Gates nhưng cũng có nhiều đợt sa thải và phá sản. Khung bên lề nhắc Jobs, Zuckerberg, Bezos, Musk và những người khác.
Của cải dời chỗ. Ba trăm năm trước, của cải là đất đai. Rồi tới nhà máy. Bây giờ là thông tin, thứ di chuyển với tốc độ ánh sáng và không biết tới biên giới. Ý tưởng cũ trở thành tiêu sản. Người ta đổ lỗi cho công nghệ, nền kinh tế, ông chủ, và bám lấy quá khứ.
Ván cờ CASHFLOW và ba kiểu người chơi
Ván cờ CASHFLOW. Trong một buổi chơi cờ CASHFLOW, một phụ nữ vừa ly hôn rút được lá "doodad", tức món đồ vô bổ, là một chiếc thuyền. Nhìn báo cáo thu nhập và bảng cân đối, bà nhận ra chiếc thuyền đang rút tiền của mình. Bà nổi giận, vì ngượng với các con số và vì từng tin chuyện tài chính "là việc của đàn ông", rồi đòi lại tiền. Về sau bà nhận ra 20 năm hôn nhân chỉ để lại cho bà toàn đồ vô bổ, không có tài sản nào. Bài học: trò chơi là hệ thống phản hồi tức thì, phản chiếu hành vi của người chơi. Kiyosaki dạy bằng trò chơi và mô phỏng thay vì bài giảng. Ông kể thêm chuyện cái quần "bị co lại", và Kim chọc vào bụng ông. Trò chơi dạy cách xây dòng tiền hằng tháng từ tài sản vượt quá chi phí để thoát Vòng chuột chạy và lên "Đường cao tốc" (Fast Track).
Ba kiểu người chơi, cũng là ba kiểu người ngoài đời.
- Người chờ lá bài cơ hội đúng lúc.
- Có lá bài trong tay nhưng không có tiền.
- Cầm lá bài mà không nhận ra đó là cơ hội. Đây là kiểu phổ biến nhất.
Chỉ có một lựa chọn. Một người bạn phải làm ba công việc sau khi đồn điền mía đóng cửa cho thấy chỉ có một lựa chọn ("làm việc chăm chỉ") giới hạn con người tới mức nào. Trí tuệ tài chính là số giải pháp bạn nghĩ ra được. Hãy tự tạo vận may cho mình, thay vì chờ đèn xanh bật suốt năm dặm đường.
Tạo ra tiền ở Phoenix và Portland
Tiền không có thật. Tiền chỉ là một sự thỏa thuận. Càng nghĩ nó là thật, bạn càng phải làm việc vất vả vì nó. Trí óc là tài sản mạnh nhất. Những gia tài lớn được làm ra bằng thỏa thuận, qua tín hiệu trên sàn giao dịch, qua màn hình, chứ không phải bằng việc chuyển tiền mặt. Khung bên lề nhắc lại "người tiết kiệm là người thua": lãi suất âm ngày nay so với lãi sổ tiết kiệm hai con số những năm 1970.
Một ví dụ tạo ra tiền ở Phoenix. Đầu những năm 1990, ông mua rẻ những căn nhà bị tịch thu hoặc bán qua tòa phá sản, ví dụ một căn trị giá 75.000 đô la với giá khoảng 20.000 đô la. Ông vay một người bạn 2.000 đô la làm tiền đặt cọc, trả bạn 200 đô la phí. Ông đăng quảng cáo bán căn nhà giá 60.000 đô la, không cần trả trước, rồi bán được, thu 2.500 đô la phí làm hồ sơ và giữ một giấy nợ từ người mua. Mất khoảng 5 giờ làm việc. Sáu thương vụ như vậy tạo ra khoảng 190.000 đô la giấy nợ lãi 10%, tức khoảng 19.000 đô la thu nhập mỗi năm, được che chắn thuế qua công ty, cho khoảng 30 giờ làm việc. Hãy so với việc để dành 100 đô la mỗi tháng (thật ra là khoảng 150 đô la trước thuế) suốt 40 năm với lãi suất thấp. Nếu người mua vỡ nợ, căn nhà có thể bán lại. Khung bên lề nói các cú sập 1989 tới 1990, 2001 tới 2002 và 2008 tới 2009 đều mở ra cơ hội. Nghe chuyện này, người hoài nghi bảo "ở đây không làm vậy được"; câu thật ra nên là "tôi chưa biết cách làm điều đó ở đây".
Bốn trụ cột được nhắc lại. Kế toán, đầu tư, hiểu thị trường và luật. Với luật, phải chơi đúng luật.
Thêm vài ví dụ, không phải lời khuyên. Ở Portland, Oregon năm 1989, ông mua một căn nhà nhỏ thấp hơn giá chào 20.000 đô la, giá 45.000 đô la, trả trước 5.000 đô la. Về sau ông bán được 95.000 đô la, rồi dùng điều khoản 1031 đổi sang một tòa nhà 12 căn hộ giá 300.000 đô la, bán lại 495.000 đô la. Tiếp đó ông đổi sang một tòa 30 căn hộ ở Phoenix giá 875.000 đô la, trả trước 225.000 đô la, cho dòng tiền hơn 5.000 đô la mỗi tháng, và về sau có người trả 1,2 triệu đô la. Cách ông làm: bất động sản là nền ổn định (dòng tiền, lợi thế thuế), còn cổ phiếu công ty nhỏ và cổ phiếu trước khi lên sàn là phần tăng trưởng nhanh. Có cổ phiếu mua 25 xu lên 2 đô la hay 20 đô la; có năm 25.000 đô la biến thành 1 triệu đô la trong một năm. Ông nói rõ rủi ro rất cao và không dành cho người mới. Hãy "gieo hạt" trong cột tài sản. Ông có một công ty bất động sản kiểu REIT riêng và một công ty làm "quỹ tương hỗ cá nhân". Thu nhập thụ động trên 100.000 đô la một năm có thể đạt được trong 5 tới 10 năm, tùy kỹ năng và thị trường.
Rủi ro, thất bại và hai kiểu nhà đầu tư
Cờ bạc hay đầu tư. Đó chỉ là cờ bạc nếu bạn ném tiền vào rồi cầu nguyện. Kiến thức làm giảm rủi ro. Những thương vụ tốt nhất tới tay nhà đầu tư dày dạn. Hãy đầu tư vào học vấn tài chính trước khi đầu tư vào thị trường.
Niềm vui và thất bại. Người ta tránh thua, nhưng ta học bằng cách ngã: tập đi, tập xe đạp, chơi tennis. "Người tránh thất bại cũng tránh luôn thành công."
Hai kiểu nhà đầu tư. Kiểu thứ nhất mua các sản phẩm đầu tư đóng gói sẵn như quỹ, REIT, cổ phiếu qua môi giới, giống mua một chiếc máy tính có sẵn trên kệ. Kiểu thứ hai tự lắp ráp thương vụ, giống tự lắp máy tính từ linh kiện; đây là con đường của bố giàu. Kiểu thứ hai cần ba kỹ năng:
- Tìm cơ hội người khác bỏ lỡ. Một người bạn mua một ngôi nhà cũ trông rợn người, đi kèm bốn lô đất phụ. Anh phá nhà, bán năm lô đất với giá gấp ba chi phí, lời khoảng 75.000 đô la trong hai tháng.
- Huy động tiền. Ông học cách mua mà không cần ngân hàng. Ông giữ được một tòa nhà căn hộ giá 1,2 triệu đô la, trị giá khoảng 2 triệu, bằng một hợp đồng và 100.000 đô la tiền cọc huy động từ một nhà đầu tư. Nhà đầu tư trả ông 50.000 đô la phí giới thiệu rồi tiếp quản thương vụ. Ông mất 3 ngày làm việc.
- Tổ chức người giỏi. Thuê hoặc hỏi ý kiến những người giỏi hơn mình.
Điều bạn không biết. "Điều bạn không biết là rủi ro lớn nhất của bạn." Hãy quản lý rủi ro thay vì né tránh nó.
Hẹn trước. Chương cuối sẽ đưa ra 10 bước tiến tới tự do tài chính.