Tóm tắt
Hiểu tài chính rồi mà vẫn đứng yên là chuyện thường. Kiyosaki gọi tên năm lý do: nỗi sợ, sự hoài nghi, sự lười biếng, thói quen xấu và sự kiêu ngạo, rồi chỉ cách xử lý từng cái.
Ý chính
- Người giàu và người nghèo khác nhau ở cách quản lý nỗi sợ.
- Thời tệ nhất đôi khi là lúc đầu tư tốt nhất, nên phân tích thay vì nghe tiếng ồn.
- Bận rộn là kiểu lười phổ biến nhất.
- Trả cho mình trước, kể cả khi đang thiếu tiền.
Áp dụng ngay hôm nay
Đầu tháng này, chuyển một khoản vào cột tài sản trước khi trả bất cứ hóa đơn nào. Số nhỏ cũng được, miễn là trả cho mình trước.
Nỗi sợ và sự hoài nghi
Chủ đề của chương. Ngay cả người hiểu tài chính cũng có thể đứng yên vì năm lý do: nỗi sợ, sự hoài nghi, sự lười biếng, thói quen xấu và sự kiêu ngạo. "Khác biệt chính giữa người giàu và người nghèo là cách họ quản lý nỗi sợ."
Nỗi sợ. Ai cũng sợ mất tiền. Người giàu cũng từng mất tiền; người nghèo thì nhiều khi chỉ là chưa bao giờ đầu tư. Hèn nhát về tiền cũng không sao, vì mỗi người đều là anh hùng ở một chuyện nào đó. Bố giàu ví nỗi sợ rủi ro như nỗi sợ rắn: "nếu ghét rủi ro và hay lo, hãy bắt đầu sớm". Ví dụ là 24 đô la để mua đảo Manhattan, nếu đem đầu tư với lãi kép 8% thì tới năm 1995 đã thành một khoản khổng lồ. Bố nghèo né chuyện này. Bố giàu bảo hãy nghĩ như người Texas: thắng lớn, thua lớn, "nếu phá sản thì phá sản cho lớn", chứ đừng vì một căn nhà hai hộ. Fran Tarkenton nói chiến thắng nghĩa là không sợ thua. Thắng thường đến sau thua: ngã xe đạp, mất bóng golf, tan vỡ trái tim. Phần lớn người ta tránh giàu vì nỗi đau mất tiền lớn hơn niềm vui được giàu ("ai cũng muốn lên thiên đường nhưng chẳng ai muốn chết"). Trận Alamo với câu "Hãy nhớ Alamo", và Trân Châu Cảng, là những thất bại thành lời hiệu triệu. Rockefeller thì biến mọi tai họa thành cơ hội. "Thất bại truyền cảm hứng cho người thắng và đánh gục kẻ thua." Ghét thua khác với sợ thua. Hơn 90% người ta chật vật vì chơi để khỏi thua: danh mục "cân bằng" an toàn gồm chứng chỉ tiền gửi, trái phiếu lãi thấp, quỹ tương hỗ chính là chơi để khỏi thua. Muốn tiến lên thì phải tập trung chứ không cân bằng, như Edison, Gates, Trump, Soros, Patton, trái với phòng tuyến Maginot. FOCUS được đọc là "Follow One Course Until Successful", tức theo một con đường tới khi thành công; ít giỏ, nhiều trứng. Nếu thất bại làm bạn yếu đi thì cứ chơi an toàn, nhưng hãy bắt đầu sớm. Xếp chồng tài sản là trò chơi không đòi hỏi năng khiếu cao, chỉ cần toán lớp năm, nhưng thái độ mới quyết định.
Sự hoài nghi, hay hội chứng "Gà con Chicken Little". Đó là sự nghi ngờ của chính mình và của người khác: "lỡ kinh tế sập thì sao?", "nếu tốt thế sao chưa ai làm?". Peter Lynch gọi những lời cảnh báo đó là "tiếng ồn"; những năm 1950 người ta xây hầm trú bom thay vì đầu tư. Thời tệ nhất có thể là lúc đầu tư tốt nhất. Một người bạn tên Richard mua một căn nhà liền kề ở Phoenix giá 42.000 đô la, trong khi những căn tương tự giá 65.000 đô la. Rồi anh rút lui sau khi một người hàng xóm không đầu tư gì nói đó là thương vụ tồi. Về sau căn nhà cho thuê được 1.000 tới 2.500 đô la mỗi tháng và đáng giá 95.000 đô la; anh đã vứt bỏ cơ hội với 5.000 đô la tiền trả trước. Đó là "hối hận của người mua". Tác giả nắm các chứng chỉ thế nợ thuế (tax lien certificate) cho lãi khoảng 16%, được bảo đảm bằng bất động sản, khó bán lại trong 2 tới 7 năm. Những người chê thì chưa từng thử: "sự nghi ngờ rất đắt". Bố giàu nói: "kẻ hoài nghi thì chỉ trích, người chiến thắng thì phân tích". Câu "tôi không muốn đi sửa bồn cầu" là chỉ trích; thay vào đó hãy thuê một người quản lý bất động sản giỏi, chìa khóa thành công trong bất động sản, người cũng nghe tin về thương vụ trước tiên. Với cổ phiếu, câu "tôi không muốn mất tiền" cũng vậy. Một người bạn lo về giá dầu, và chính nỗi lo đó dẫn anh tới mua 15.000 cổ phiếu dầu giá 65 xu, về sau lên quá 3 đô la. Lệnh cắt lỗ giúp người sợ thua giới hạn thiệt hại. Colonel Sanders ở tuổi 66 trắng tay, bị từ chối 1.009 lần trước khi nghe một chữ "đồng ý". Ông đã "chiên" con Gà con Chicken Little của mình. Các khung bên lề nói sai lầm là cơ hội để học, và phân biệt nợ tốt, nợ xấu cùng luật thuế.
Lười, thói quen xấu và kiêu ngạo
Sự lười biếng. Bận rộn là kiểu lười phổ biến nhất: quá bận để lo cho của cải, sức khỏe, các mối quan hệ, như anh chàng bận rộn bị vợ bỏ đi. Thuốc chữa là "một chút lòng tham": hãy hỏi "Mình được gì trong chuyện này?" (What's in it for me, đọc tắt là WII-FM). Nhiều người được nuôi dạy để thấy tội lỗi khi ham muốn, qua những lần cha mẹ làm con thấy có lỗi, hay câu "con tưởng tiền mọc trên cây à?". Cái bẫy ngược lại là chiều con quá mức bằng thẻ tín dụng. Bố giàu cấm câu "tôi không mua nổi", vì nó làm não ngừng nghĩ và là lời nói dối mà tâm hồn ta biết rõ, và thay bằng "làm sao để mua được?". Ông hiếm khi cho hai cậu bé thứ gì; chúng tự trả tiền học đại học. Quá trình quan trọng hơn đích đến. Câu Robert tự hỏi khi rời Vòng chuột chạy là: "Làm sao để mình không bao giờ phải đi làm nữa?" Mặc cảm tội lỗi còn tệ hơn lòng tham. Ông dẫn một câu của Eleanor Roosevelt về chuyện bị chỉ trích.
Thói quen xấu. Đời sống phản ánh thói quen nhiều hơn học vấn. Ông lấy ví dụ Schwarzenegger và phòng gym, trong khi kẻ hoài nghi bảo "anh ta sinh ra đã thế". Bố nghèo trả cho mọi người trước, trả cho mình sau cùng, và chẳng còn gì. Bố giàu trả cho mình trước, tức bỏ vào cột tài sản, ngay cả khi thiếu tiền, vì sức ép từ chủ nợ và thuế sẽ buộc ông tìm thêm thu nhập: làm thêm việc, mở thêm công ty, giao dịch. Cách đó làm khỏe "cơ bắp tiền bạc". Ông ví với anh chàng gầy 98 pound (khoảng 44 kg) bị bắt nạt, còn kẻ bắt nạt ở đây là người đòi nợ, chủ nhà, ông chủ.
Sự kiêu ngạo. "Điều tôi biết làm ra tiền cho tôi. Điều tôi không biết làm tôi mất tiền." Kiêu ngạo che giấu sự thiếu hiểu biết. Nhiều người trong ngành tài chính chỉ đọc thuộc lời chào hàng. Khi không biết, hãy tìm một chuyên gia hoặc một cuốn sách.