Chương 3 Simple Rules: quy tắc gác cửa quán bar, sáu quy tắc bình luận của BBC, đàn sáo bay, kịch ứng tác, chữa mất ngủ và nhịp ra phim của Pixar.
Tóm tắt
Chương 3 là chương hai tác giả bàn ba loại quy tắc làm việc. Quy tắc cách làm giúp xoay xở và sáng tạo, như sáu quy tắc bình luận của BBC. Quy tắc phối hợp giúp nhiều người làm chung, như đàn sáo hay kịch ứng tác. Quy tắc thời điểm tạo nhịp, như cách Pixar ra phim mỗi năm.
Ý chính
- Quy tắc cụ thể giúp sáng tạo hơn lời nhắc chung chung.
- Sáng tạo đến từ việc chọn cách vẽ cái khung.
- Phối hợp chỉ cần thông tin từ người bên cạnh.
- Nhịp đều đặn tạo mục tiêu và hạn chót.
Áp dụng ngay hôm nay
Chọn một khung giờ cố định trong tuần cho việc bạn hay trì hoãn, như sáng thứ Ba và thứ Năm, rồi giữ đúng nhịp đó trong một tháng.
Quy tắc của người gác cửa quán bar
Quán Jack's. Quán bar Jack's nằm giữa Harvard và MIT, có đám mô tô ngồi canh xe qua cửa kính và đánh nhau gần như mỗi tối. Donald Sull, khi ấy là võ sĩ quyền anh hạng nhẹ, làm người gác cửa. Sau hai lần vào phòng cấp cứu trong một tháng, ông viết ra vài quy tắc: không cho rắc rối vào cửa, tỉnh táo cho tới khi khách cuối cùng về, tăng người gác khi có ban nhạc metal, ska hay punk, và quan trọng nhất là giữ cho đám mô tô đứng về phía mình.
Ba loại quy tắc làm việc. Quy tắc làm việc nằm giữa hỗn loạn và cứng nhắc, hợp với nơi cần linh hoạt hơn nhất quán. Quy tắc cách làm phổ biến nhất. Quy tắc phối hợp dành cho khi nhiều người cùng làm, và quy tắc thời điểm dành cho nhịp, trình tự và hạn chót.
Quy tắc cách làm
Sáu quy tắc bình luận thể thao của BBC. Đài BBC có một người được gọi là cha đẻ của nghề bình luận. Bản ghi nhớ của ông gồm sáu quy tắc: dựng bối cảnh, tả diễn biến, báo tỉ số đều đặn và gọn, giải thích phản ứng khán giả mà không ngắt lời, chia sẻ phần chuẩn bị như lịch sử và số liệu, và đánh giá ý nghĩa của sự kiện. Các quy tắc dùng được cho cả Olympic, Wimbledon, bóng đá và cricket.
Đám cháy Mann Gulch. Năm 1949, mười lăm lính cứu hỏa nhảy dù xuống rừng Montana. Gió đẩy đám cháy thành bức tường lửa. Phần lớn chạy tán loạn. Đội trưởng Wag Dodge làm theo quy tắc của ngành: đốt một đám lửa thoát hiểm trên đường lửa tới, đi về nơi ít nhiên liệu, rồi nằm trên đất đã cháy. Ông gọi mọi người theo nhưng họ cứ chạy. Chỉ ông và hai người khác sống sót. Theo điều tra, đội không quen với các quy tắc ấy.
Quy tắc giúp sáng tạo. Trong một thí nghiệm với 180 học sinh Trung Quốc, nhóm được cho vài quy tắc cụ thể như gấp hay xé miếng dán để đổi hình dạng làm ra tác phẩm sáng tạo nhất. Nhóm chỉ được nhắc "hãy cố sáng tạo" không hơn gì nhóm không được nhắc. Monet vẽ hàng chục bức đống rơm và hoa súng để khám phá ánh sáng. Theo tác giả, sáng tạo đến từ việc chọn cách vẽ cái khung nhiều hơn là nghĩ ra ngoài khung.
The White Stripes và Elmore Leonard. Ban nhạc The White Stripes làm album White Blood Cells với các quy tắc không blues, không solo guitar, không cover, không bass, và thu 18 bài trong mười ngày. Nhà văn Elmore Leonard viết 46 tiểu thuyết với những quy tắc như tránh lời mở đầu, chỉ dùng chữ "nói" cho lời thoại, bỏ đi phần người đọc hay bỏ qua.
Tăng trưởng ở mép hỗn loạn. Các công ty máy tính thành công nhất nằm giữa quá nhiều và quá ít cấu trúc. Thời bùng nổ Internet, công ty thắng chọn một quy trình cốt lõi và viết vài quy tắc: Yahoo có "không giao dịch độc quyền", Airbnb có "tập trung vào chủ nhà" khi chọn thành phố mới. Google đặt quy tắc tuyển người như tìm người lập dị một chút, tìm người được nhân viên Google giới thiệu mạnh, và loại ai có dù chỉ một chỗ sai trong hồ sơ.
Quy tắc phối hợp
Đàn sáo bay. Kỹ sư phần mềm Craig Reynolds tạo ra những con chim ảo với ba quy tắc so với các con gần nhất: tránh va chạm, bay cùng hướng, giữ khoảng cách gần. Kết quả giống hệt đàn chim thật. Quy tắc phối hợp chỉ có nghĩa khi có người khác, và chỉ cần thông tin tại chỗ: không con sáo nào thấy cả đàn, nhưng mỗi con thấy vài con bên cạnh.
Kịch ứng tác. Kịch ứng tác không có kịch bản, không tập, không đạo diễn. Các diễn viên rút ra quy tắc qua thử và sai: nói "Đúng, và..." để tiếp ý bạn diễn; đừng kể chuyện cười vì nó giết mạch truyện; làm cho người khác trông giỏi.
Hướng về tiếng súng. Lệnh thường trực được cho là của Napoleon, "hành quân về phía tiếng súng", giúp sĩ quan tự xoay xở với thời tiết và địa hình mà vẫn hội tụ đúng nơi cần.
Quy tắc thời điểm
Chữa mất ngủ không cần thuốc. Viện Y học Giấc ngủ Đại học Pittsburgh thử một cách chữa không dùng thuốc với 79 người cao tuổi mất ngủ kinh niên. Hai phần ba khá lên, hơn một nửa hết triệu chứng. Các quy tắc gồm: dậy cùng một giờ mỗi sáng, chỉ lên giường khi buồn ngủ, không nằm lì khi không ngủ được, và bớt thời gian nằm trên giường. Đây là nghiên cứu sách dẫn, không thay cho lời khuyên của bác sĩ.
Theo sự kiện và theo đồng hồ. Có hai kiểu nhịp. Nhịp theo sự kiện gắn hành động với tín hiệu, như đi ngủ khi buồn ngủ hay chuồn chuồn chỉ bay sau hai đêm trời lạnh liên tiếp. Nhịp theo đồng hồ gắn với lịch, như dậy giờ cố định.
Pixar ra phim mỗi năm. Toy Story mất khoảng bốn năm, quá chậm. Pixar đặt quy tắc ra một phim mỗi năm, đúng dịp Lễ Tạ ơn. Điều đó buộc họ có bốn phim cùng làm một lúc, mỗi năm đẩy mỗi phim lên một giai đoạn. Nhịp này cho mục tiêu, sự gấp gáp và hạn chót không khoan nhượng với người cầu toàn.
Đi lệch nhịp với đối thủ. Nathan Mayer Rothschild có câu: mua khi máu chảy trên phố, kể cả khi đó là máu của mình. Một nghiên cứu về ngành robot cho thấy công ty hàng đầu tránh tung sản phẩm cùng lúc với đối thủ.
Start-Up Chile. Chương trình cho doanh nhân nước ngoài 40.000 đô la, chỗ làm việc không mất tiền thuê và thị thực một năm. Quy tắc thời điểm: sống và làm việc ở Chile sáu tháng, đánh giá ở tháng thứ hai, ngày trình diễn ở tháng thứ tư. Họ kết hợp nhiều loại quy tắc: chọn đội có kinh nghiệm kinh doanh, ưu tiên 20 phần trăm đội tốt nhất được gặp khách quan trọng, loại người lười. Năm 2013 họ nhận hơn 4.000 đơn từ 94 nước cho 285 suất.
Nguồn của trang này. Trang này tóm tắt chương 3 của Simple Rules (Donald Sull và Kathleen Eisenhardt, Mariner Books), diễn giải theo ghi chú khi đọc sách. Những nhận định về kinh doanh, đầu tư, sức khỏe và trầm cảm là quan điểm của hai tác giả và các nghiên cứu họ dẫn, chỉ mang tính thông tin chung, không phải lời khuyên tài chính, y khoa hay tâm lý.
Câu hỏi thường gặp
Quy tắc cách làm giúp gì cho sáng tạo?
Trong một thí nghiệm với 180 học sinh, nhóm được cho vài quy tắc cụ thể làm ra tác phẩm sáng tạo nhất, còn nhóm chỉ được nhắc hãy cố sáng tạo không khá hơn ai. Ban nhạc The White Stripes tự cấm solo guitar, cover và bass, rồi thu 18 bài chỉ trong mười ngày.
Ba quy tắc của đàn sáo là gì?
Kỹ sư Craig Reynolds tạo chim ảo với ba quy tắc so với các con gần nhất: tránh va chạm, bay cùng hướng và giữ khoảng cách gần. Kết quả giống đàn chim thật. Theo sách, quy tắc phối hợp chỉ cần thông tin tại chỗ, vì không con sáo nào nhìn thấy cả đàn.
Quy tắc chữa mất ngủ trong sách là gì?
Theo nghiên cứu ở Đại học Pittsburgh mà sách dẫn, các quy tắc gồm dậy cùng một giờ mỗi sáng, chỉ lên giường khi buồn ngủ, không nằm lì khi không ngủ được và bớt thời gian nằm trên giường. Đây là thông tin chung trong sách, không thay cho lời khuyên của bác sĩ.