Vì sao cùng một lời khuyên hay mà người giàu lên, người chẳng được gì? Chương 2 của The Slight Edge chỉ ra thành phần còn thiếu là triết lý.
Tóm tắt
Chương 2 của The Slight Edge là phần Olson trả lời vì sao cùng một thông tin hay mà người thành công, người không. Thành phần còn thiếu theo ông là triết lý, tức cách mình nghĩ về những việc đơn giản hằng ngày, vì triết lý dẫn tới thái độ, hành động và kết quả.
Ý chính
- Thông tin cần một chất xúc tác thì mới thành kết quả.
- Chuỗi: triết lý, thái độ, hành động, kết quả, cuộc đời.
- Người thành công đi lên bằng cách thất bại, như Babe Ruth và Michael Jordan.
- Thành công và thất bại đều tới qua lợi thế nhỏ, không qua vận may.
Áp dụng ngay hôm nay
Viết ra một câu triết lý bạn muốn sống theo, ví dụ "người thành công làm những việc người khác không chịu làm", và dán nó ở chỗ bạn nhìn thấy mỗi sáng.
Chương 2. Thành phần đầu tiên
Đề từ. Emerson, tiểu luận "Compensation": "Hãy làm việc đó, và bạn sẽ có sức mạnh."
Bước vào nghề bán hàng. Sau khi công ty năng lượng mặt trời sụp đổ và chiếc xe bị kéo đi, Olson không còn vốn nên đi làm thuê, và làm đúng nghề ông từng ghét, từng sợ: bán hàng. Hồi ở TI, người ta đã bảo ông muốn làm quản lý thì phải bắt đầu từ bán hàng, trong khi ông không có năng khiếu bán hàng bẩm sinh, không kiên nhẫn, cũng chẳng khéo ăn nói. Các khóa đào tạo bán hàng (khóa học, hội thảo, tài liệu) đã đổi đời ông, nhưng không phải nhờ nội dung. Thứ làm nên khác biệt là điều ông nhận ra còn thiếu trong nội dung ấy: "thành phần đầu tiên".
Sự nghiệp sau cú sụp. Ông vào một công ty tiếp thị trực tiếp, xây dựng một lực lượng bán hàng lớn, gây dựng thêm những doanh nghiệp thành công khác (một trong số đó đưa ông lên làm CEO), rồi sáng lập một công ty đào tạo phát triển bản thân là The People's Network (TPN). TPN làm gần 1.000 chương trình truyền hình và đưa ông vào trung tâm giới phát triển bản thân; ông nhắc tới người đại diện văn chương Jan Miller, Dick Snyder của nhà xuất bản Simon & Schuster, nhà sản xuất âm nhạc Jimmy Bowen và Oprah Winfrey.
Thông tin cần chất xúc tác. Hàng nghìn người dùng những thông tin rất hay ấy và tiến bộ, nhưng cũng nhiều người chẳng thu được gì. Mọi điều các diễn giả nói đều đúng, có điều người ta bỏ cuộc khi bước nhảy vọt không xuất hiện sau 30, 60 hay 90 ngày. Thông tin mà thiếu chất xúc tác thích hợp thì giống món ăn ngon mà không tiêu hóa được. Chuyện "muốn đủ mạnh thì sẽ được" cũng là hoang đường: muốn và cố gắng nhiều vẫn chưa đủ.
Vì sao ăn kiêng không có tác dụng. Trong hàng nghìn người có cơ hội như nhau (bác sĩ, luật sư, tài xế xe buýt, lao động chân tay), có người thành triệu phú, nhiều người kiếm sống ổn định, phần lớn chẳng đi tới đâu. Nguyên nhân không phải may mắn, thời điểm, trí thông minh, kỹ năng hay tài năng. Chính Olson đã gây dựng bốn tổ chức trị giá nhiều triệu đô, với những sản phẩm khác nhau, ở những nước khác nhau, bằng những thứ tiếng ông không nói được, nhờ các chiến lược đơn giản đến nực cười mà ông cũng chẳng phát minh ra. Ông có thể dạy chúng trong 20 phút, và nhiều khả năng chúng sẽ không có tác dụng với bạn: nếu cách nghĩ không đổi, tới giờ đi ngủ bạn đã sắp xếp lại hoặc "phát minh lại" thông tin ấy theo kiểu của mình. Một chế độ ăn, một thẻ tập gym hay một kế hoạch kinh doanh mà thiếu lợi thế nhỏ thì như cái cây thiếu nước. Vấn đề không phải "làm thế nào", mà là bạn làm những cái "thế nào" ấy ra sao. Nếu thông tin là lời giải thì ai cũng đã giàu, khỏe và hạnh phúc. Sách hướng dẫn vẫn có giá trị (cuối sách ông có giới thiệu một số), nhưng bạn không cần thêm nữa, và cũng không có phương pháp nào hợp với tất cả mọi người.
Thành phần còn thiếu là triết lý. Đó không phải một hệ thống trí thức, không phải thôi miên hay phép màu của "luật hấp dẫn", mà chỉ là cách bạn nghĩ về những việc đơn giản hằng ngày. Hành động không bền vì thái độ đứng sau nó không được giữ vững. Một bài nói truyền lửa có thể nâng thái độ lên, nhưng cảm xúc thì không đóng băng được, nó đổi như gió. Vì vậy phải lùi thêm một bước nữa, tới triết lý: những gì bạn biết, cách bạn nắm giữ điều đó, và cách nó định hình việc bạn làm. Chuỗi nhân quả là: triết lý dẫn tới thái độ, thái độ dẫn tới hành động, hành động dẫn tới kết quả, kết quả tạo nên lối sống. Triết lý tích cực dẫn tới cuộc đời tích cực, triết lý tiêu cực dẫn tới cuộc đời tiêu cực.
Vài ví dụ triết lý sống. Câu của Emerson "hãy làm việc đó, và bạn sẽ có sức mạnh" có bản rút gọn là khẩu hiệu "Just do it" của Nike. Thomas J. Watson của IBM thì nói công thức thành công là nhân đôi tỷ lệ thất bại của bạn.
Hai thái độ. Thái độ "được hưởng" nói: "Dạo này anh đã làm gì cho tôi? Trả tôi nhiều hơn thì tôi sẽ làm chăm hơn." Thái độ hướng tới giá trị nói: "Tôi giúp được gì? Tôi sẽ làm chăm hơn và tin rằng tiền công sẽ tới sau." Olson trích: "Hãy cho tôi thấy một người làm gì, tôi sẽ cho bạn thấy triết lý của anh ta."
Thất bại phải là một lựa chọn. Babe Ruth vừa dẫn đầu về số cú home run vừa dẫn đầu về số lần bị loại. Michael Jordan bị loại khỏi đội bóng trường trung học năm lớp 10, sau đó cao thêm 4 inch (khoảng 10 cm), tập luyện và giành sáu chức vô địch NBA. Abraham Lincoln thua rất nhiều cuộc bầu cử. Thomas Edison thử hỏng hàng nghìn dây tóc bóng đèn và nói mình đã tìm ra "mười nghìn cách không có tác dụng". Người thành công đi lên đỉnh bằng cách thất bại.
Vì sao người trúng xổ số mất trắng. Người ta tìm cơ hội lớn, bước nhảy vọt, theo kiểu "triết lý của bàn xúc xắc và vòng quay roulette". Thật ra cả thành công lẫn thất bại đều tới qua lợi thế nhỏ chứ không qua vận may. Người trúng số, ngôi sao giàu có và vận động viên vẫn phá sản, vì tiền thắng làm đổi số dư tài khoản chứ không đổi triết lý. Olson cảnh báo: bạn cũng có thể như vậy.
Những câu nên đánh dấu. Ông đưa ra vài câu triết lý để người đọc tô đậm và đọc lại thường xuyên như kim chỉ nam: "Thành công là sự hiện thực hóa dần dần một lý tưởng xứng đáng"; "Người thành công làm những việc người không thành công không chịu làm"; và tiến trình tự nhiên "gieo, chăm, gặt".
Ăn kiêng thật ra có tác dụng. Lợi thế nhỏ không phải viên đạn thần, vì chẳng có viên đạn thần nào cả. Những lời hứa quảng cáo (giảm 30 pound, tức khoảng 14 kg, trong 3 tuần; kiếm tiền khi đang ngủ) chỉ cho kết quả ngắn ngủi, rồi người ta vứt bỏ luôn cả thông tin tốt. Chế độ ăn kiêng, phòng tập, kế hoạch kinh doanh vững chắc và tài liệu phát triển bản thân đều có tác dụng, miễn là có lợi thế nhỏ đi kèm. Cuốn sách này là chất xúc tác chứ không phải thêm thông tin; hãy đọc nó song song với sách về thể hình, sự nghiệp, giáo dục và các lĩnh vực khác. Olson nói đây là thứ ông ước mình có trong tay hồi còn trên sân golf và vào cái đêm chiếc xe bị kéo đi.
Câu chuyện của người đọc
Câu chuyện độc giả. Bác sĩ Baker Fore (D.O., Oklahoma) tặng sách cho trẻ em và cho những bệnh nhân đã mất hy vọng, gọi nó là "Prozac dạng sách bìa mềm", và áp dụng nó vào việc viết của mình. Stan Snow (Maine) bắt đầu với một cái chống đẩy và một cái gập bụng mỗi ngày, mỗi ngày thêm một cái, cho tới hơn 100; anh còn dùng cách ấy với nợ nần, tiết kiệm và quan hệ gia đình.
Câu hỏi thường gặp
Thành phần đầu tiên trong The Slight Edge là gì?
Thành phần đầu tiên là triết lý, tức cách bạn nghĩ về những việc đơn giản hằng ngày. Olson cho rằng hành động không bền vì thái độ đứng sau nó không vững, và triết lý đúng mới giữ được thái độ đó.
Vì sao Olson nói ăn kiêng không có tác dụng?
Olson nói người ta bỏ ăn kiêng khi bước nhảy vọt không tới sau 30, 60 hay 90 ngày. Ông cũng nói ăn kiêng thật ra có tác dụng nếu làm đều lâu dài, vì lợi thế nhỏ không phải viên đạn thần.
Thái độ hướng tới giá trị khác thái độ được hưởng ra sao?
Thái độ được hưởng đòi trả nhiều hơn trước rồi mới chịu làm chăm hơn. Thái độ hướng tới giá trị hỏi mình giúp được gì và làm thêm trước khi được trả. Olson coi kiểu thứ hai là thái độ của người đi lên.
