Một triệu đô hôm nay hay một xu nhân đôi mỗi ngày trong 31 ngày? Chương 3 của The Slight Edge cho thấy lựa chọn nhỏ cộng dồn ra sao.
Tóm tắt
Chương 3 của The Slight Edge là ngụ ngôn hai người con chọn giữa một triệu đô tiền mặt và một xu nhân đôi mỗi ngày. Đồng xu thắng nhờ thời gian và lãi kép, và Olson dùng câu chuyện ấy để nói rằng mỗi ngày ta đều đang chọn giữa hai hướng.
Ý chính
- Kỷ luật nhỏ lặp lại mỗi ngày tạo khác biệt giữa thất bại và thành công.
- Lợi thế nhỏ không ngừng nghỉ và cắt cả hai chiều.
- Bắt đầu sớm có lợi lớn: đầu tư 250 đô mỗi tháng từ năm 23 tuổi vẫn thắng người bắt đầu muộn.
- Thiếu triết lý thì một triệu cũng mất, có nó thì một xu thành bất cứ thứ gì.
Áp dụng ngay hôm nay
Trước quyết định nhỏ tiếp theo hôm nay, hỏi mình một câu như người đọc Jerry Sanchez: việc này giúp hay hại mình?
Chương 3. Sự lựa chọn
Đề từ. Andy Dufresne trong phim "Nhà tù Shawshank": hoặc lo mà sống, hoặc lo mà chết.
Ngụ ngôn người cha giàu có. Một người cha giàu sắp mất cho mỗi người con trai sinh đôi chọn "phần gia tài" của mình: hoặc 1.000.000 đô la tiền mặt (kèm hạn mức tín dụng dựa trên số tiền đó), hoặc một đồng xu bằng đồng mà người quản gia sẽ nhân đôi mỗi ngày, miễn là nó được để yên, trong một tháng. Mỗi người con còn nhận một cuốn truyện ngắn tên là "Sự lựa chọn".
Truyện "Cây lục bình". Có một loài cây nhỏ xíu sống trong ao, mỗi ngày tăng gấp đôi. Suốt khoảng hai tuần nó gần như vô hình: ngày thứ 15 nó chỉ phủ chừng một bộ vuông (khoảng 0,1 mét vuông), ngày thứ 20 người ta tưởng nó là rác, tới ngày thứ 29 vẫn còn một nửa mặt ao trống. Sang ngày thứ 30, nó phủ kín cả ao. Bài học: tăng trưởng theo kiểu nhân đôi trông như chẳng có gì cho tới tận phút cuối.
Truyện "Trong thùng kem". Hai con ếch rơi vào một thùng kem sữa. Một con buông xuôi ("đời ếch làm gì có phép màu") và chết đuối. Con kia cứ đạp nước trong vòng tròn nhỏ của mình, tới khi kem đông lại thành bơ và nó trèo ra được. Bài học: kiên trì với những nỗ lực nhỏ lặp lại sẽ làm nên phép màu.
Kết cục của hai người con. Người con thứ nhất chọn đồng xu. Người thứ hai chọn một triệu, thuê một giám đốc điều hành cùng đội ngũ chuyên gia (thuê cả dãy phòng khách sạn, có cố vấn) để biến nó thành hàng tỷ. Cuối tháng, khoản một triệu tăng được 50%, nhưng chi phí (hoa hồng, thuế, phí, lãi hạn mức tín dụng, tiền khách sạn, lương) lên tới khoảng 1,75 triệu, khiến anh ta nợ 250.000 đô la. Còn đồng xu được nhân đôi suốt 30 ngày: ngày thứ 7 là 64 xu, hết tuần thứ hai là 81,92 đô la, hết tuần thứ ba khoảng 655,35 đô la, vượt mốc một triệu vào ngày 28, lên 2,5 triệu ngày 29, hơn 5 triệu ngày 30, và kết thúc ở 10.737.418,24 đô la. Lãi kép được gọi là "kỳ quan thứ tám của thế giới".
Rose "thực tế". Ví dụ ngoài đời là mẹ của Olson, bà Rosemary, biệt danh "Matter-of-fact Rose" (Rose thực tế). Bà làm trợ lý hành chính cho nhà thờ suốt 35 năm và góa chồng khi Jeff mới 11 tuổi; cha ông, một cựu binh Thế chiến II làm việc cho Bộ Cựu chiến binh (VA), mất năm 41 tuổi sau khi mất một lá phổi vì khí phế thũng và lên cơn đau tim. Không bao giờ than phiền, bà sống giản dị, và lặng lẽ để dành đều đặn suốt mấy chục năm tới khi có vài triệu đô la. Mãi tới khi Olson nhắc tới cuốn The Millionaire Next Door (Stanley và Danko, 1996), bà mới tiết lộ điều này. Ông coi cuốn ấy là mô tả hay nhất về cách làm giàu bằng lợi thế nhỏ: các triệu phú sống dưới mức thu nhập, không thừa kế, không cờ bạc. Bản thân Olson giữ chi tiêu gia đình ở mức 4.000 đô la mỗi tháng cho tới khi có một triệu đô sau thuế trong ngân hàng, rồi mới nâng lên 5.000.
Cái giá của sự chờ đợi. Hai sinh viên 23 tuổi vừa tốt nghiệp. Người bạn thứ nhất đầu tư 250 đô la mỗi tháng với lãi suất 8% trong 18 năm (từ 23 tới 41 tuổi, tổng cộng khoảng 54.000 đô la) rồi dừng hẳn, vậy mà tới 65 đến 67 tuổi vẫn có hơn một triệu. Người hay trì hoãn bắt đầu ở tuổi 39 đến 41, đầu tư 250 đô la mỗi tháng trong 27 năm (81.000 đô la), và cuối cùng chỉ có khoảng một phần tư triệu. Bắt đầu thì không bao giờ là quá muộn (Olson giới thiệu cuốn Start Late, Finish Rich của David Bach), nhưng "chờ đợi thì lúc nào cũng là quá muộn". Ông hy vọng người đọc sẽ lập được một kế hoạch tài chính theo kiểu lợi thế nhỏ trước khi đọc xong sách. Lợi thế nhỏ đang làm việc, cho bạn hoặc chống lại bạn, ngay lúc này.
Mặt kia của lợi thế nhỏ. Nó cắt cả hai chiều. Cũng những kỷ luật đơn giản hằng ngày ấy đã làm nên những thành công đầu đời của Olson; khi ông thôi làm chúng và đưa ra những lựa chọn tồi nhỏ, trông vô hại, chúng kéo ông ngược về thất bại (ông mượn câu thoại "cứ kéo tôi trở lại" trong phim Bố già III). Đồ thị hình sóng giờ tách làm hai: một nhánh đi lên (hành động đơn giản có ích lặp lại đều đặn) và một nhánh đi xuống (những sai lầm đơn giản trong phán đoán lặp lại đều đặn). Có thể bắt đầu với một triệu rồi mất sạch, hoặc bắt đầu với một xu rồi đi tới bất cứ đâu. Đa số chọn giống người con lấy một triệu hay con ếch buông xuôi, vì họ không nhìn đủ xa dọc theo đường cong. Nhưng kết quả vẫn đang lao tới như một đoàn tàu.
Món quà thật của người cha. Thứ người cha để lại là trí tuệ, là triết lý, chứ không phải tiền: bài học về đòn bẩy, tăng trưởng cấp số nhân, kiên nhẫn, và niềm tin vào quá trình của những hành động tích cực nhỏ lặp lại. Ai cũng thường xuyên đứng trước lựa chọn ấy: bạn bè hay cô đơn, sức sống hay sức khỏe sa sút, thành công hay thất bại, triệu phú hay gã lang thang. Cuốn sách muốn giúp bạn chọn "đồng xu nhân đôi".
Câu chuyện của người đọc
Câu chuyện độc giả. Dave Hall (Utah) làm 4,25 đô la một giờ năm 21 tuổi, nhận ra quá khứ không nhất thiết là tương lai; tới 30 tuổi anh có thu nhập sáu con số, giờ là triệu phú với năm người con. Jerry Sanchez (Texas) đọc mười trang mỗi ngày và trước mỗi quyết định đều tự hỏi "việc này giúp hay hại mình?"; khoảng một năm rưỡi sau anh có được vị trí và mức tăng lương mong muốn, sếp nói anh đã thay đổi. Linda Kedy (Florida) chia dự án thành mục tiêu năm, kết quả tháng, lịch tuần và kỷ luật ngày; chị đi từ ung thư tới sức khỏe tốt, từ anh chị em xa cách thành bạn thân nhất, từ một bà mẹ đơn thân chật vật tới tài sản ròng hơn một triệu đô.
Câu hỏi thường gặp
Câu chuyện đồng xu nhân đôi trong The Slight Edge nói gì?
Một người cha cho hai con chọn một triệu đô hoặc một xu được nhân đôi mỗi ngày. Đồng xu trông vô nghĩa suốt nhiều tuần nhưng cuối cùng vượt xa một triệu. Olson muốn nói thời gian và lãi kép mạnh hơn số vốn ban đầu.
Lợi thế nhỏ cắt cả hai chiều nghĩa là gì?
Những lựa chọn nhỏ tích cực cộng dồn thành thành công, còn những lựa chọn nhỏ tiêu cực trông vô hại cũng cộng dồn thành thất bại. Olson kể chính ông bị kéo ngược về thất bại khi thôi làm các kỷ luật đơn giản.
Rose thực tế trong chương 3 là ai?
Rose thực tế là mẹ của Jeff Olson, bà Rosemary. Bà làm trợ lý hành chính cho nhà thờ suốt 35 năm, góa chồng sớm, và giàu lên nhờ để dành đều đặn từng khoản nhỏ, đúng kiểu lợi thế nhỏ.
