Grand Canyon và một dòng nước mưa khác nhau ở thời gian. Chương 5 của The Slight Edge nói vì sao kiên nhẫn mạnh hơn ý chí.
Tóm tắt
Chương 5 của The Slight Edge là bài học về thời gian: ý chí bị đánh giá quá cao, còn thời gian mới là đồng minh thật. Olson dùng hình ảnh Grand Canyon và bánh đà để cho thấy nỗ lực đều đặn cộng dồn thành bứt phá, và điều bất khả chỉ cần lâu hơn một chút.
Ý chính
- Thời gian khuếch đại các kỷ luật đơn giản hằng ngày.
- Gieo, chăm, gặt, và việc chăm cần thời gian.
- Không có thành công thật nào là tức thì.
- Điều khó cần một ít thời gian, điều bất khả cần lâu hơn một chút.
Áp dụng ngay hôm nay
Chọn một mục tiêu bạn sắp bỏ vì thấy chậm, rồi viết ra việc nhỏ nhất bạn có thể làm cho nó mỗi ngày trong 30 ngày tới.
Chương 5. Chậm lại để đi nhanh
Đề từ. tục ngữ Pháp, thành Rome không xây xong trong một ngày.
Ý chí bị đánh giá quá cao. Ý chí dễ biến thành sự tự hành hạ khắc nghiệt với một hệ thống thưởng phạt nhân tạo, và con người tự nhiên chống lại lực ép, kể cả lực do chính mình áp vào. (Một người bạn của Olson nói người ăn kiêng thiếu "sức chịu không".) Thứ ta cần là một đồng minh: THỜI GIAN, sức mạnh thay đổi lớn nhất.
Sức mạnh của thời gian. Hẻm núi Grand Canyon dài gần 300 dặm (khoảng 480 km), có chỗ rộng tới 18 dặm, sâu một dặm, phơi ra khoảng 2 tỷ năm trầm tích. Nó và một dòng nước mưa nhỏ là cùng một chất, làm cùng một việc; khác biệt duy nhất là thời gian (khoảng 6 triệu năm). Lợi thế nhỏ rất hào phóng: bạn góp một xu, thời gian trả lại một triệu. Câu chuyện con ếch không nói về sự kiên trì hay ý chí; mấy cú đạp yếu ớt của nó chỉ có tác dụng khi thời gian nhập cuộc. Công thức: hành động hằng ngày lặp lại đều đặn cộng thời gian bằng kết quả không gì cản nổi. Bạn đóng góp hành động, vũ trụ đóng góp thời gian; hãy chọn những hành động mà thời gian sẽ nhân lên có lợi cho bạn.
Không có cuộc sống ăn liền. Phần lớn người ta sẽ lấy một triệu (cái bẫy "ngay bây giờ"); Olson tả một người đứng sốt ruột trước lò vi sóng chỉ trong 60 giây. Triết lý của văn hóa ta đã đổi. Tiến trình tự nhiên là gieo, chăm, gặt. Xã hội nông nghiệp hiểu điều này; còn bây giờ ta muốn nhảy thẳng từ gieo sang gặt (vào phòng tập rồi mong có cơ bụng sau vài ngày, theo lối nghĩ xổ số). Bước bị đánh mất là CHĂM, và nó chỉ diễn ra qua thời gian kiên nhẫn. Phim ảnh và truyền hình nén những cuộc biến đổi (yêu nhau, đoạn phim tập luyện, một quốc gia ra đời) vào hai giờ hay ba mươi giây, khiến ta lẫn lộn về thời gian. Ta sống giữa cà phê hòa tan, tín dụng tức thì, tin tức tức thì, nhưng "cuộc sống không phải một đường liên kết để bấm vào". Lão Tử nói nước chảy tới nơi phần đông người ta không đi; thời gian và lợi thế nhỏ cũng vận hành như thế.
Kịch tính ở đâu? Thoạt đầu lợi thế nhỏ trông nhàm chán (dù sẽ rất hào hứng khi bạn biết nó dẫn tới đâu). Lựa chọn đúng thường tầm thường, như cài dây an toàn (việc bỏ qua nó giết hàng trăm nghìn người mỗi năm), chứ không phải một cú nhảy anh hùng trong phim. Đời thật không có tràng pháo tay hay phản hồi tức thì. Kịch tính tới ở cuối câu chuyện, có khi sau 2 năm, 12 năm hay 22 năm. Câu chuyện từ 70 triệu lên 400 triệu đô của nhóm ông, nếu quay phim năm đầu, hẳn sẽ rất buồn tẻ.
Nhìn bằng con mắt của thời gian. Dải băng bịt mắt của tượng Nữ thần Công lý (thêm vào từ thế kỷ 16) mang nghĩa công bằng, không thiên vị, chứ không phải mù. Tương tự, hãy lựa chọn dựa trên điều bạn BIẾT chứ không dựa trên điều mắt bạn thấy. Hình ảnh cái cân: bên thất bại đã nặng vì nhiều năm sai lầm nhỏ; mỗi lần bạn đặt thêm một hành động tích cực nhỏ lên bên kia và thôi chất thêm vào bên thất bại. Trong một thời gian dài chẳng có gì nhích (19 trên 20 người bỏ cuộc), nhưng rồi cán cân sẽ dịch chuyển. Bạn có thể bắt đầu lại bất cứ lúc nào, nhưng cần niềm tin vào quá trình; hãy chọn theo triết lý chứ không theo bằng chứng trước mắt.
Sức mạnh của nỗ lực cộng dồn. Jim Collins trong Good to Great tả bánh đà: một đĩa kim loại đường kính 30 bộ (khoảng 9 mét), nặng 5.000 pound (khoảng 2,3 tấn). Phải đẩy hàng giờ mới quay được vòng đầu, rồi đà tăng dần tới lúc bứt phá. Không cú đẩy nào tạo ra điều đó; nó là sự tích lũy những cú đẩy đều đặn theo cùng một hướng. Người thành công làm điều cần làm dù có hứng hay không, tạo những thói quen nuôi dưỡng thành công, và xây giấc mơ của chính mình chứ không phải của người khác. Mọi quyết định (đọc gì, gọi cho ai, ăn gì, đối xử với đồng nghiệp ra sao) đều là quyết định lợi thế nhỏ. Hãy ở trong quá trình đủ lâu, thành công sẽ thành tất yếu; và tất cả bắt đầu bằng một lựa chọn.
Nuôi dưỡng sự kiên nhẫn. Con đường thành công có thể khó chịu, đáng sợ, thậm chí cô đơn (chỉ 1 trên 20 người đi trên đó), và đôi khi không làm lại dễ hơn (như nằm lì trên giường). Làm người tiên phong cần can đảm, tức mục đích cộng trái tim. Bạn có thể bắt đầu với trang giấy trắng bất cứ lúc nào. Theo kinh nghiệm của Olson, 3 tới 5 năm có thể đưa gần như mọi thứ vào đúng đường; và ba năm trước nghĩ lại cứ như mới hôm qua. Mọi việc sẽ lâu hơn bạn muốn, rồi lại có vẻ nhanh. Cây lục bình thì chẳng bao giờ sốt ruột.
Sống trong hiện tại. Bài thơ "Waiting" của John Burroughs nói những gì thuộc về tôi sẽ tìm tới tôi. Phần lớn người ta một chân đứng trong hối tiếc quá khứ, chân kia trong lo âu tương lai. Lợi thế nhỏ chỉ có ở ngay lúc này (cuốn The Power of Now của Eckhart Tolle bán hơn 5 triệu bản bằng 33 thứ tiếng). Nó là chuyện nhận biết và đưa ra những lựa chọn tiếp sức một cách nhẹ nhàng. Kiên nhẫn đến từ việc BIẾT bí mật của thời gian, giống như với tay bật công tắc đèn mà chẳng cần tự nhủ hay tự thưởng gì: bạn biết điều gì sẽ xảy ra. Đi bộ, nâng tạ, ăn uống lành mạnh, để yên đồng xu trong túi cũng vậy; khác biệt duy nhất là thời gian.
Làm điều bất khả. Fridtjof Nansen (giải Nobel Hòa bình 1922, đưa hơn 400.000 tù binh về nước sau Thế chiến I, cứu hàng triệu người Nga khỏi nạn đói) nói: "Điều khó là điều cần một ít thời gian; điều bất khả là điều cần lâu hơn một chút." Chữ "một chút" rất quan trọng: thay đổi cần nhiều thời gian hơn người ta chịu chờ, nhưng ít hơn bạn nghĩ, và khi đà đã có thì kết quả tới nhanh.
Ví dụ kinh doanh. Sau những năm sáp nhập thành công, Olson rời đi để lập một công ty tiếp thị bán hàng trực tiếp mới, với lực lượng bán hàng 100% tự nguyện, rất khó khởi động và có nhiều bộ phận phải vận hành cùng lúc. Chiến lược thông thường là ra mắt rầm rộ (quảng bá trước, khai trương hoành tráng, người nổi tiếng giới thiệu). Họ làm ngược lại: bỏ ra nhiều thời gian và nguồn lực xây hạ tầng một cách chậm rãi, lặng lẽ mở cửa với bạn bè và người thân, và dạy lực lượng bán hàng xây chậm mà chắc. Họ đúc kết "Mười giá trị cốt lõi" (Ten Core Values), ví dụ: sống thật, quyết tâm, không ngừng phát triển bản thân, mơ lớn và hành động vì giấc mơ mỗi ngày, trong đó giá trị chủ đạo là "Chậm lại để đi nhanh". Doanh số tăng đều, không có bước nhảy vọt nào, cho tới khi lãi kép bật lên: hơn 100 triệu đô la ngay năm đầu, nhanh hơn mọi công ty trong ngành (một tạp chí chuyên ngành đã trao giải cho họ).
Câu chuyện của người đọc
Câu chuyện độc giả. Jim Hageman (Dallas) giảm hơn 60 pound (khoảng 27 kg) trong 24 tháng, tìm được người dẫn dắt, ngày càng tự tin, chỉ nhờ vài phút mỗi ngày được cộng dồn. Mark Hibbitts (tác giả Alfie Potts, Schoolboy Entrepreneur) mất doanh nghiệp và nhận ra nó không sụp trong một đêm mà là kết quả của nhiều năm lợi thế nhỏ theo chiều ngược; giờ anh áp dụng nó, đã ra cuốn sách thiếu nhi đầu tiên và dự định viết mười hai cuốn. Jeremy T. (Washington) làm chủ phòng tập năm 24 tuổi và muốn thành công nhanh; sau khi học cách đều đặn chậm mà chắc, anh tăng doanh nghiệp lên gấp bốn trong hai năm, mở thêm hai phòng tập và một công ty truyền thông trực tuyến.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao Olson nói ý chí bị đánh giá quá cao?
Olson cho rằng ý chí dễ biến thành tự hành hạ với thưởng phạt nhân tạo, và con người tự nhiên chống lại lực ép. Thay vì ép mình, ông khuyên dựa vào thời gian để những việc nhỏ cộng dồn.
Bánh đà của Jim Collins nói lên điều gì?
Bánh đà trong Good to Great là một đĩa kim loại nặng khoảng 2,3 tấn. Phải đẩy hàng giờ mới quay được vòng đầu, rồi đà tăng dần tới lúc bứt phá. Olson dùng nó để nói nỗ lực đều đặn tự cộng dồn.
Câu nói của Nansen trong chương 5 là gì?
Fridtjof Nansen nói điều khó là điều cần một ít thời gian, điều bất khả là điều cần lâu hơn một chút. Olson nhấn mạnh hai chữ một chút: nhiều thay đổi tưởng không thể chỉ cần thêm thời gian.
