Wilberforce thua 18 lần liên tiếp trước khi luật bãi nô được thông qua. Chương 6 của The Slight Edge nói vì sao bước nhảy vọt là ảo tưởng.
Tóm tắt
Chương 6 của The Slight Edge là lời cảnh báo về ảo tưởng bước nhảy vọt. Olson cho rằng mọi bứt phá đều đến sau một quá trình dài tích lũy nỗ lực đều đặn, và hy vọng vào một cú hích lớn là vô ích, thậm chí nguy hiểm.
Ý chính
- Bước nhảy vọt chỉ tới sau quá trình dài nỗ lực đều đặn.
- Không thành công nào tức thì, không sụp đổ nào đột ngột.
- May mắn chính là sự chuẩn bị.
- Khoảng cách giữa người thắng và người thua thường rất nhỏ.
Áp dụng ngay hôm nay
Gạch bỏ một câu "một ngày nào đó mình sẽ" trong đầu bạn, và thay bằng một việc nhỏ bạn làm ngay trong hôm nay.
Chương 6. Đừng mắc bẫy bước nhảy vọt
Đề từ. Coleman Cox, tôi càng làm chăm thì dường như càng gặp may.
Cuốn sách "chống nhảy vọt". Ở TPN, Olson thấy những chuyên gia hàng đầu bán thông tin xuất sắc nhưng theo một triết lý sai: "mua cái này và tự sửa mình trong 30 tới 90 ngày", tức một bước nhảy vọt. Nhiều người nỗ lực, sau 1 tới 3 tháng không thấy kết quả thì mất niềm tin, thậm chí thụt lùi tới mức không còn muốn thay đổi. Ông nhận ra người ta cần một triết lý cho giai đoạn ở giữa, trước khi chạm tới mục tiêu, và ông viết The Slight Edge như cuốn sách "chống bước nhảy vọt".
"Một ngày nào đó" không bao giờ tới. "Một ngày nào đó, khi thuyền của tôi cập bến, khi tôi có tiền, có thời gian, có kỹ năng, có tự tin" chỉ là lời thoái thác; chỉ có hôm nay mà thôi. Con thuyền của bạn đã ở trong cảng: bạn đã có đủ thứ mình cần, nhưng lại đi tìm cú bứt phá, tấm vé số trúng thưởng, trong một trò chơi chẳng phải xổ số.
Vì sao giám đốc ngân hàng không bao giờ trúng số. Người thành công không mua vé số; thành công không phải tai nạn ngẫu nhiên. Câu "may mắn là sự chuẩn bị gặp cơ hội" được Olson chỉnh lại: may mắn chính là sự chuẩn bị, chấm hết. Sự chuẩn bị được xây bằng những hành động xây dựng nhỏ lặp lại, và chuẩn bị đều đặn rồi sẽ tạo ra cơ hội. Văn hóa của ta tôn thờ cú hích lớn, nhưng bứt phá là thứ được trồng ra (gieo, chăm, gặt); bước nhảy vọt theo kiểu người ta hay hình dung chỉ là chuyện hoang đường.
Deus ex machina. Trong kịch Hy Lạp, một "vị thần" được máy móc hạ xuống sân khấu để gỡ rối mọi thứ ở màn cuối; giới phê bình coi đó là một trò ăn gian. Người ta muốn một cú hích, một tốc độ ánh sáng (đi trên than hồng, chặt gạch, viết tuyên ngôn tầm nhìn trong một hội thảo cuối tuần), nhưng đời thật không vận hành như thế.
Những bứt phá ngoài đời. William Wilberforce đưa đề xuất bãi bỏ chế độ nô lệ ra Quốc hội Anh mỗi năm từ 1788 tới 1806, thất bại 18 lần liên tiếp; Quốc hội thông qua luật bãi bỏ ba ngày trước khi ông mất năm 1833. Abraham Lincoln, cũng là người từng thất bại một cách kiên nhẫn, về sau dẫn đầu việc tương tự ở Mỹ. Mẹ Teresa, Gandhi, Martin Luther King, Nelson Mandela cũng vậy: anh hùng thật dùng lợi thế nhỏ chứ không trông vào cú hích. Olson ví điều đó như đào Grand Canyon bằng một chiếc nĩa.
Một bước nhỏ. "Bước nhảy khổng lồ" của Neil Armstrong năm 1969 đến sau hàng triệu bước nhỏ không ai thấy của những kỹ sư vô danh. Huyền thoại của ta chuộng kiểu nhảy qua tòa nhà cao tầng (Siêu nhân) hơn là những bước nhỏ đều đặn của "kiểu người chiến thắng". Thành công sau một đêm và tia chớp sáng tạo là kết quả cuối của những quá trình dài; không thành công nào là tức thì, không sụp đổ nào là đột ngột. Bước nhảy lượng tử thật trong vật lý là khi một hạt nhảy lên mức năng lượng cao hơn sau khi năng lượng đã tích lũy dần, giống ngày 29 sang ngày 30 của cây lục bình, giống bơ của con ếch, giống bóng đèn của Edison sau cả nghìn lần thử.
Lợi thế để thắng. Ở Olympic Bắc Kinh 2008, Michael Phelps giành huy chương vàng thứ tám (nội dung 100 mét bướm, thắng Milorad Cavic một phần trăm giây), vượt kỷ lục bảy huy chương của Mark Spitz. Trong bóng chày, một tay đánh tỷ lệ .300 so với một tay .260 chỉ hơn nhau chưa tới một cú đánh trúng mỗi tuần, một phần tư inch trên gậy. Phil Mickelson thắng giải Masters 2004 bằng cú gạt bóng 20 bộ (khoảng 6 mét) ở lỗ 18; ông hơn Bernhard Langer sáu gậy sau bốn ngày (279 gậy), tức 1,5 gậy mỗi ngày. Người thắng thắng nhờ lợi thế nhỏ.
Viên đạn thần và phép màu. Tháng Giêng nào cũng có người bắt đầu đi tập rồi bỏ, vì họ mong thấy kết quả ngay. Tin vào cú hích lớn là nguy hiểm, thậm chí chết người (như con ếch buông xuôi). Món quà tốt nhất cho một đứa trẻ khu nghèo là lợi thế nhỏ, chứ không phải thông điệp nhảy vọt "hãy thành siêu sao thể thao"; hãy hình dung mọi học sinh lớp một đều đọc 10 trang mỗi ngày. Những người bạn từng chế giễu thói quen ăn uống, tập luyện, học hỏi của Olson nay sức khỏe và tài chính đều sa sút: họ là nạn nhân của huyền thoại nhảy vọt. Gã lang thang và nhà triệu phú đều đi tới chỗ của mình bằng cùng một cách. Khủng hoảng sức khỏe quốc gia (tiểu đường, bệnh tim, béo phì, chi phí y tế, thuế, hệ thống an sinh xã hội) là kết quả cộng dồn của những quyết định nhỏ hằng ngày; "viên đạn thần" chữa nó đã có sẵn, đó là phép màu của hành động hằng ngày được lãi kép. Trích phim Bruce Almighty: "Hãy là phép màu."
Câu chuyện của người đọc
Câu chuyện độc giả. Dennis Windsor (tác giả Financially Free!), con thứ bảy trong tám anh chị em, không chạy theo "thứ to tát tiếp theo" như một người họ hàng mà xây thói quen hằng ngày; giờ anh đi du lịch và có một gia đình êm ấm. Adam Russell (CEO của Global Resource Broker, Miami) từng như "con thuyền không bánh lái", học được rằng lựa chọn hằng ngày có ý nghĩa, và nay có một doanh nghiệp phát đạt cùng một người bạn đời hợp ý.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao Olson phản đối kiểu tự sửa mình trong 90 ngày?
Olson thấy nhiều người mua chương trình hứa đổi đời trong 30 tới 90 ngày, rồi mất niềm tin khi không thấy kết quả. Ông cho rằng thay đổi thật cần thời gian dài hơn nhiều, nên lời hứa nhảy vọt làm người ta bỏ cuộc.
Wilberforce là ví dụ gì trong The Slight Edge?
William Wilberforce đưa đề xuất bãi bỏ chế độ nô lệ ra Quốc hội Anh mỗi năm từ 1788 tới 1806 và thất bại 18 lần liên tiếp. Ông là ví dụ về bứt phá đến sau rất nhiều năm kiên trì.
Michael Phelps cho thấy điều gì về lợi thế nhỏ?
Ở Olympic Bắc Kinh 2008, Phelps giành huy chương vàng thứ tám khi thắng Milorad Cavic chỉ một phần trăm giây. Olson dùng chuyện này để nói khoảng cách giữa thắng và thua thường rất nhỏ. Lợi thế nhỏ đó đến từ những việc đúng lặp lại mỗi ngày.
