Hạnh phúc dẫn tới thành công chứ không ngược lại. Chương 7 của The Slight Edge kể năm thói quen hạnh phúc của Shawn Achor.
Tóm tắt
Chương 7 của The Slight Edge là chương mới Olson viết sau khi biết tới tâm lý học tích cực. Ông cho rằng hạnh phúc đến từ những hành động đơn giản hằng ngày và đi trước thành công, rồi giới thiệu năm thói quen hạnh phúc của Shawn Achor.
Ý chính
- Hạnh phúc đến từ hành động đơn giản hằng ngày.
- Hạnh phúc dẫn tới thành công chứ không phải ngược lại.
- Hạnh phúc là chìa khóa giữ thái độ để lợi thế nhỏ vận hành.
- Năm thói quen của Achor: biết ơn, nhật ký, thiền, tử tế, tập thể dục.
Áp dụng ngay hôm nay
Sáng mai, viết ra ba điều mới mà bạn biết ơn, khác với hôm qua. Chỉ mất hai phút.
Chương 7. Bí mật của hạnh phúc
Đề từ. Albert Schweitzer, thành công không phải chìa khóa của hạnh phúc; đây cũng là chìa khóa của thành công.
Một chương mới. Đây là phần viết thêm cho ấn bản này. Sau ấn bản đầu năm 2005, khoảng cuối thập niên 2000, Olson biết tới tâm lý học tích cực, ngành khoa học về hạnh phúc, và nhận ra lợi thế nhỏ còn áp dụng cho một lĩnh vực lớn thứ năm, bên cạnh sức khỏe, tiền bạc, phát triển bản thân và các mối quan hệ. Một trợ giảng của Seligman đùa rằng tâm lý học truyền thống đặt xe cứu thương dưới chân vách đá, còn tâm lý học tích cực đặt nó trên đỉnh.
Lịch sử như một câu chuyện lợi thế nhỏ. Suốt hơn 100 năm, tâm lý học nghiên cứu những gì hỏng hóc (bệnh tật, chấn thương, rối loạn thần kinh). Cuối thập niên 1990, Martin Seligman đặt câu hỏi: phải chăng hạnh phúc còn hơn cả việc không buồn? Đó là một ý tưởng kiểu "cây lục bình": ông chia sẻ với đồng nghiệp, rồi với khoảng hai chục nhà nghiên cứu trẻ, rồi có tài trợ, rồi có một hội nghị hàng nghìn người. Tới đầu những năm 2000 đã có hàng triệu đô cho nghiên cứu, có tạp chí và hiệp hội; tạp chí Time lên trang bìa "Khoa học về hạnh phúc" (tháng 1 năm 2005); một khóa tâm lý học tích cực ở Harvard thu hút 855 sinh viên (lớn nhất trường, được gọi là "Hạnh phúc nhập môn"); trường học, các công ty trong Fortune 100 và cả quân đội Mỹ tham gia; người ta bàn tới "Tổng hạnh phúc quốc gia"; cuốn Delivering Happiness (2010) của Tony Hsieh đứng số 1 danh sách bán chạy của New York Times và trụ lại 27 tuần.
Đọc lại Tuyên ngôn Độc lập. Olson diễn giải: "sự sống" là sức khỏe, "tự do" là tự do tài chính, và "hiện thực hóa" (chứ không chỉ "mưu cầu") hạnh phúc. Sức khỏe kém giống một ngày mù khói; tài chính lành mạnh cho ta tự do theo đuổi đam mê. Tâm lý học tích cực phát hiện rằng hạnh phúc không phải để đuổi theo mà là để LÀM: rất nhiều việc nhỏ mỗi ngày. Những phát hiện của khoảng 15 năm gần đây: hạnh phúc không đến từ di truyền, may mắn hay ngẫu nhiên; nó phụ thuộc vào hoàn cảnh ít hơn nhiều so với ta tưởng; nó không phải kết quả của những thành tựu lớn; nó được tạo ra bởi những hành động đơn giản hằng ngày (và bất hạnh đến từ việc bỏ qua chúng). Xổ số, biệt thự, xe Lamborghini hay danh tiếng đều không phải nguồn của nó.
Nhắc lại chuyện mẹ. Mẹ của Olson không chỉ là một triệu phú giấu mặt; bà lúc nào cũng vui, kể cả khi khó khăn (góa chồng trước tuổi 50, tiền bạc luôn eo hẹp). Chưa bao giờ nghe bà nói điều tiêu cực; bà tìm ra điểm tốt trong mọi việc, mọi người, biết đếm những điều may mắn, làm những việc tử tế. Nói cách khác, bà thực hành góc nhìn tích cực mà không hề biết tên gọi của nó. Bài học: thành công không dẫn tới hạnh phúc, mà ngược lại.
Hạnh phúc đi trước. Chương có tên "Bí mật CỦA hạnh phúc" vì hạnh phúc là thành phần bí mật của mọi thứ. Nghiên cứu từ năm 2000 cho thấy người hạnh phúc hơn ít bị đột quỵ và đau tim hơn, ít đau và viêm hơn, miễn dịch và sức đề kháng với virus tốt hơn, tính cách kiên cường hơn, làm việc năng suất và thành công trong nghề hơn, hôn nhân viên mãn và bền lâu hơn, vòng bạn bè rộng hơn, tham gia cộng đồng nhiều hơn, vị tha hơn, thành công tài chính hơn và sống lâu hơn. Hạnh phúc ĐI TRƯỚC những kết quả ấy. Ta đã hiểu ngược ("khi nào thành công, khỏe mạnh, có người yêu thì tôi sẽ hạnh phúc"). Một dòng chữ vẽ trên tường viết: "Hãy hạnh phúc, lý do sẽ xuất hiện."
Dữ liệu của Seligman. Tại Đại hội Thế giới lần thứ ba về Tâm lý học Tích cực (tháng 6 năm 2013), nơi Olson có mặt, Seligman trình bày hai bản đồ theo cấp quận ở vùng đông bắc nước Mỹ: một bản về bệnh xơ vữa động mạch, một bản dự đoán căn bệnh ấy từ những từ ngữ dùng trên Twitter (khoảng 40.000 từ trong hơn 80 triệu dòng tweet). Hai bản gần như trùng khớp. Những từ kiểu giận dữ, thù địch, chán, mệt, cô đơn báo trước tỷ lệ bệnh tim cao hơn; những từ tích cực, gắn kết (như buổi sáng, tuyệt diệu, hữu ích, chia sẻ, chạy bộ, tuyệt, thú vị) báo trước tỷ lệ thấp hơn. Sau đó Olson và Seligman trở thành bạn.
Phát triển bản thân và hạnh phúc. Khi Olson đưa nghiên cứu về hạnh phúc cho mọi người, họ hào hứng hơn hẳn so với khi nghe về phát triển bản thân. Có hai lý do. Một, tâm lý học tích cực có uy tín của nghiên cứu học thuật, còn phát triển bản thân chủ yếu do các diễn giả dẫn dắt (Napoleon Hill, Norman Vincent Peale, Denis Waitley, Brian Tracy, Jim Rohn). Hai, ai cũng muốn hạnh phúc, trong khi "phát triển bản thân" nghe như phải làm việc. Chỉ khoảng 10% dân số (nhiều nhất) cởi mở với phát triển bản thân; với hạnh phúc, con số ấy thành khoảng 50%. Khi được hỏi muốn con mình giàu hay hạnh phúc, 9 trên 10 phụ huynh chọn hạnh phúc. Về cơ bản hai thứ là cùng những hành vi; tâm lý học tích cực là bạn đồng hành hoàn hảo của triết lý tích cực, tức lợi thế nhỏ.
Chìa khóa để lợi thế nhỏ vận hành. Chuỗi là triết lý, thái độ, hành động, kết quả. Thái độ như một khớp thần kinh nối triết lý với hành động, mà cảm xúc thì thất thường, nên có người đã có triết lý đúng mà vẫn không hành động. Lợi thế nhỏ là thành phần còn thiếu của cuộc sống; hạnh phúc là thành phần còn thiếu khiến lợi thế nhỏ vận hành. Phương trình: lợi thế nhỏ cộng thói quen hạnh phúc bằng thành công. Thói quen hạnh phúc là những việc đơn giản, lặp lại, có tác dụng lập trình lại bộ não.
Năm thói quen hạnh phúc của Shawn Achor. Achor là tác giả The Happiness Advantage, người được Olson mời tới đứng lớp những buổi hội thảo ba tiếng:
- Mỗi sáng viết ra ba điều MỚI mà bạn biết ơn (luyện cho não quen dò tìm điều tích cực).
- Mỗi ngày dành hai phút viết nhật ký thật chi tiết về một trải nghiệm tích cực trong 24 giờ qua (sống lại trải nghiệm giúp tác động của nó tăng gấp đôi).
- Thiền mỗi ngày: hai phút quan sát hơi thở.
- Mỗi ngày một hành động tử tế ngẫu nhiên, ví dụ một email hai phút vào đầu ngày để khen ngợi hay cảm ơn ai đó.
- Tập thể dục 15 phút mỗi ngày (tim mạch hoặc đi bộ nhanh), có tác dụng chống trầm cảm mạnh.
Bắt đầu bằng 21 ngày. Làm bất kỳ việc nào trong số đó 21 ngày liền để bắt đầu thành thói quen; chỉ nên bắt đầu với một việc, rồi mới thêm việc khác.
Thói quen hạnh phúc từ các nhà nghiên cứu khác. Dành thời gian với bạn bè, tận hưởng khoảnh khắc, giữ góc nhìn tích cực, vun đắp quan hệ, tập tha thứ, làm những việc có ý nghĩa, cho đi. Olson thêm: đọc ít nhất mười trang sách hay mỗi ngày. Bạn có thể lập danh sách của riêng mình từ những cuốn sách về hạnh phúc được giới thiệu cuối sách.
Câu chuyện của người đọc
Câu chuyện độc giả. Jim Hageman tìm một điều tích cực trong mọi tình huống. Michal Stawicki (Warsaw, Ba Lan, một người đọc ngấu nghiến) đọc sách vào tháng 8 năm 2012, khi đang thừa cân, căng thẳng và không có định hướng. Tới giữa tháng 11, anh viết xong tuyên ngôn sứ mệnh cá nhân; sau đó anh nối lại tình bạn, mở hai blog và một trang web, giảm 15 pound (khoảng 7 kg; vợ anh giảm 13 pound), tiền tiết kiệm tăng gấp đôi, tiền quyên góp tăng 75%, đọc nhanh hơn, điểm của con trai khá lên, viết khoảng 100.000 chữ và tự xuất bản mấy cuốn sách nhỏ (về các kỷ luật mười phút để giảm cân), và giữ ba cuốn nhật ký biết ơn (về vợ, về con, về cuộc sống).
Câu hỏi thường gặp
Năm thói quen hạnh phúc của Shawn Achor là gì?
Theo chương 7, năm thói quen là viết ba điều mới biết ơn mỗi sáng, viết nhật ký hai phút về một trải nghiệm tốt, thiền hai phút, làm một việc tử tế, và tập thể dục 15 phút. Nên bắt đầu với một việc và làm 21 ngày liền.
Vì sao hạnh phúc đi trước thành công?
Olson dẫn các nghiên cứu cho thấy người hạnh phúc hơn khỏe hơn, làm việc tốt hơn và kiên cường hơn. Vì vậy ông cho rằng hạnh phúc là thành phần bí mật giúp thành công, chứ không phải phần thưởng tới sau.
Hạnh phúc giúp lợi thế nhỏ vận hành ra sao?
Chuỗi của Olson là triết lý, thái độ, hành động, kết quả. Thái độ nối triết lý với hành động nhưng cảm xúc thất thường. Thói quen hạnh phúc giữ thái độ vững, nên người ta tiếp tục hành động.
