Ai cũng từng học đi bằng cách ngã hàng trăm lần. Chương 11 của The Slight Edge nói về sự tinh thông và khoảng cách giữa hiện tại và giấc mơ.
Tóm tắt
Chương 11 của The Slight Edge là bài học về tinh thông, lấy hình mẫu từ lúc mỗi người học đi. Olson cho rằng khoảng cách giữa nơi mình đang đứng và giấc mơ tạo ra sức căng kéo ta đi, và con đường thành công thường phải bước ra một mình.
Ý chính
- Tinh thông bắt đầu khi bước lên con đường, thất bại bắt đầu khi bước ra.
- Mong muốn thì khó chịu nhưng cần thiết.
- Có hai cách khép khoảng cách: để giấc mơ kéo mình hoặc từ bỏ nó.
- Nhiều khả năng bạn sẽ phải bước ra một mình, ngược với số đông.
Áp dụng ngay hôm nay
Viết ra điểm A, nơi bạn đang đứng, và điểm B, điều bạn muốn, trong một lĩnh vực. Rồi làm một bước nhỏ về phía B hôm nay.
Chương 11. Làm chủ lợi thế nhỏ
Đề từ. Napoleon Hill, "Think and Grow Rich": phẩm chất duy nhất cần để thắng là mục đích rõ ràng, tức biết mình muốn gì và khao khát cháy bỏng có được nó.
Học đi như một hình mẫu của sự tinh thông. Hồi chập chững, bạn tuyên bố ý định (như Babe Ruth chỉ tay về phía khu ngoài sân), tự kéo mình đứng lên, lảo đảo, ngã, rồi lại thử không biết bao nhiêu lần, chưa bao giờ nghĩ tới chuyện bỏ cuộc. Bước đầu tiên ấy là "bước chân Neil Armstrong" của bạn: sự tinh thông bắt đầu ngay khi bạn đặt chân lên con đường, chứ không phải ở cuối đường. Tinh thông không phải trạng thái cao quý dành cho giới tinh hoa; nó là một trạng thái tâm trí có ngay từ đầu, dành cho bất cứ ai bước lên con đường và ở lại, đắm mình trong quá trình từng ngày. Bạn không cần tài năng hay bắt đầu sớm. Mọi em bé đều là bậc thầy thành công, hiểu lợi thế nhỏ theo bản năng; ta đánh mất nó qua 40.000 lần nghe chữ "không".
Người lớn mất niềm tin. Đâu đó trên đường, người lớn cho rằng mình đã quá lớn để đi từng bước nhỏ, không chịu thất bại vài lần trước, và kết luận "cái đó không hợp với mình". Chấp nhận, rồi bỏ cuộc, trở thành thói quen, dễ chịu như khí carbon monoxide (một sự thoải mái ngái ngủ); mỗi lần đầu hàng lại dễ hơn lần trước, đời nặng dần, và bạn gia nhập nhóm 95%. Nhưng bước trở lại con đường thì cũng dễ y như thế, bất cứ lúc nào.
Nỗi đau của sự mong muốn. Chữ "want" trong tiếng Anh vừa có nghĩa là mong muốn, vừa có nghĩa cũ hơn là thiếu. Ta muốn thứ ta thiếu, nên ước mơ làm ta đau, vì nó bắt ta đối diện thực tại. "Khát khao cháy bỏng" của Hill cháy theo đúng nghĩa đen. Chia sẻ tham vọng lớn có thể làm bạn bè khó chịu (mong muốn của bạn nhắc họ về sự thiếu thốn của họ), nên hãy cẩn thận khi kể với ai. Việc họ dội nước lạnh thường là để tự vệ chứ không phải ác ý.
Hai cách khép khoảng cách. Một là dịch A dần về phía B, để tương lai kéo bạn đi bằng lực hút của giấc mơ (Martin Luther King, Gandhi, Mẹ Teresa, Edison, Thomas Watson, Wilberforce, Lincoln trở thành những lực của tự nhiên nhờ sức mạnh giấc mơ; người bình thường cũng vậy). Hai là xóa điểm B: thôi mơ và chấp nhận, điều mà 95% cuối cùng chọn vì B có vẻ quá xa. Không có chuyện đứng yên: hoặc theo đuổi giấc mơ, hoặc từ bỏ nó. Không làm gì nghĩa là đang đi xuống.
Số đông đánh lừa. Đường cong thành công và thất bại chạy gần như song song và phẳng trong một thời gian dài, rồi tách ra rất mạnh (một bên như đại bàng bay lên, một bên như thị trường chứng khoán sụp). Con đường thành công khó chịu lúc đầu (ra khỏi vùng an toàn, đi ngược với 19 trên 20 người); con đường thất bại dễ chịu lúc đầu và khó chịu về sau (thiếu tiền, thiếu sức khỏe, thiếu hạnh phúc, thiếu quan hệ). Hãy đổi triết lý về sự thoải mái: chấp nhận khó chịu bây giờ để có sự thoải mái thật về sau.
Sự thật và số đông. Schopenhauer (theo lời truyền) nói sự thật trước bị chế giễu, sau bị chống đối dữ dội, rồi được chấp nhận như điều hiển nhiên; bản của Gandhi là: đầu tiên họ phớt lờ bạn, rồi cười bạn, rồi chống bạn, rồi bạn thắng. Số đông chờ tới khi điều gì đó hiển nhiên; mấu chốt là nhận ra điều sẽ thành hiển nhiên trước khi nó thành hiển nhiên. "Hãy xem số đông đang làm gì và làm ngược lại", nhưng phải có sự sáng suốt; chống đối chỉ để chống đối thì cũng chỉ là một kiểu a dua khác. Nhiều khả năng bạn sẽ bước ra một mình (như Wilberforce, Edison, Lincoln). Chẳng ai dựng tượng cho nhà phê bình.
Điều học được từ những đám tang. Cuộc gọi bán hàng đầu tiên của Olson ở Texas Instruments khiến ông sợ bị từ chối tới cùng cực. Ông chọn khách hàng nhỏ nhất, một hiệu thuốc tí hon ở Gainesville, Florida, cách hai tiếng rưỡi lái xe, và ngồi trong bãi đỗ 30 phút, mồ hôi đầm đìa dù máy lạnh đang chạy. Ông nhớ một bài báo nói rằng ở một đám tang trung bình chỉ khoảng mười người khóc, và nếu trời mưa thì khoảng một nửa số người đưa tang sẽ không ra mộ. Điều đó giải phóng ông: việc gì phải sợ số đông nghĩ gì? Ông bước vào, trình bày tệ nhất đời, không bán được gì, nhưng thấy mình chiến thắng (một "lợi thế của lòng can đảm"). Về sau, nhìn một đám rước tang ngắn ngủn, ông hiểu ai có đám tang lớn và tượng đài: những người làm điều người khác không chịu làm, như Martin Luther King, Gandhi, Mẹ Teresa, Lincoln, và tạo ra hiệu ứng lan tỏa.
Câu chuyện của người đọc
Câu chuyện độc giả. Art Jonak (Houston), ngoài hai mươi tuổi, phải nhận sữa trợ cấp WIC cho đứa con mới sinh, đời đi xuống ở mọi mặt "tài chính, gia đình, thể lực, đức tin, bạn bè, niềm vui, tự do". Trên truyền hình anh xem The People's Network và nghe Jeff nói phần thưởng tới trong 20% thời gian cuối cùng bạn đầu tư vào một kỷ luật. Anh đưa ra những quyết định lợi thế nhỏ suốt năm năm, nhận trọn trách nhiệm ("tôi chính là dự án"), và chạm tới "điểm bùng phát 20%"; giờ anh giảng dạy ở hơn 20 quốc gia. Anh làm một bảng theo dõi lợi thế nhỏ mà con gái dùng để đạt đai đen, đọc 15 trang mỗi ngày, rèn tư duy phản biện; cô bé giờ đã 18 tuổi. Với đứa con gái nhỏ hơn, anh nói: "lần này tôi mua nổi sữa."
Câu hỏi thường gặp
Học đi liên quan gì tới sự tinh thông?
Hồi nhỏ ai cũng tự đứng lên, ngã rồi thử lại không biết bao nhiêu lần mà không nghĩ tới bỏ cuộc. Olson nói đó là hình mẫu của tinh thông, còn người lớn thì mất niềm tin và bỏ sau vài lần thất bại.
Hai cách khép khoảng cách giữa hiện tại và giấc mơ là gì?
Cách thứ nhất là dịch điểm A dần về phía điểm B, để giấc mơ kéo bạn đi. Cách thứ hai là xóa điểm B, tức từ bỏ giấc mơ cho hết khó chịu. Olson nói phần lớn người ta chọn cách thứ hai.
Bài học từ những đám tang trong chương 11 là gì?
Cuộc gọi bán hàng đầu tiên ở Texas Instruments khiến Olson sợ tới mức ngồi trong bãi đỗ xe 30 phút. Nhớ một bài báo nói ở đám tang trung bình chỉ khoảng mười người khóc, ông thôi sợ số đông nghĩ gì, bước vào và dù không bán được gì vẫn thấy mình chiến thắng.
