Hai mươi người phụ nữ và bộ móng tay: nghề nail người Việt ở Mỹ bắt đầu từ đâu

Oct 30

Tóm tắt: Năm 1975, nữ diễn viên Tippi Hedren tới một trại tị nạn ở Bắc California, đưa người thợ làm móng riêng của bà tới dạy một nhóm 20 phụ nữ Việt Nam và giúp họ tìm trường, tìm việc. Từ nhóm nhỏ đó, nghề nail trở thành sinh kế của rất nhiều gia đình người Việt ở Mỹ. Bài tối nay kể lại câu chuyện theo các nguồn có thật, nói cả phần khó của nghề, và hỏi mình đang trao lại gì cho người đến sau.

"I loved these women so much that I wanted something good to happen for them after losing literally everything."

"Tôi thương những người phụ nữ này nhiều tới mức muốn một điều tốt đẹp đến với họ, sau khi họ đã mất gần như tất cả."

Tippi Hedren, nói với BBC News năm 2015.

Chuyện gì đã xảy ra ở Hope Village năm 1975?

Năm 1975, sau khi Sài Gòn thất thủ, nhiều người Việt tị nạn được đưa sang Mỹ. Theo tạp chí NAILS, một nhóm được chuyển từ trại Camp Pendleton tới Weimar Hope Village, một trại dựng trên khu bệnh viện lao bỏ hoang ở ngoài Sacramento, bang California.

Theo BBC News năm 2015, nữ diễn viên Tippi Hedren, người được biết nhiều qua phim The Birds của Alfred Hitchcock, tới trại để giúp người tị nạn tìm một cái nghề. Bà kể với BBC rằng bà đã mời thợ may, người dạy đánh máy, bất cứ cách nào để họ học được một thứ gì đó. Và các chị thì rất thích bộ móng tay của bà.

Theo BBC, bà đưa người thợ làm móng riêng của mình tới để dạy một nhóm 20 phụ nữ. NPR năm 2019, kể lại lời nhà làm phim Adele Free Pham, cho biết tên người thợ đó là Dusty Coots. Bà Hedren còn nhờ một trường thẩm mỹ ở địa phương dạy các chị, và khi họ tốt nghiệp, bà giúp họ tìm việc khắp Nam California.

Mình chỉ kể tới những gì các nguồn này nói. Các bài viết khác nhau ở vài chi tiết nhỏ, như thứ tự các việc hay ai đứng sau phần nào. Ở những chỗ đó, mình ghi rõ nguồn thay vì tự nối thêm.

Hai mươi người phụ nữ đó là ai?

BBC mô tả nhóm 20 người phần lớn là vợ của các sĩ quan cấp cao, và có ít nhất một người từng làm trong ngành tình báo quân đội. Họ vừa mất nhà, mất việc, mất bạn bè, mất cả đất nước. Bà Hedren nói với BBC: có người mất cả gia đình.

Một cái tên hay được nhắc là bà Thuan Le, theo cách BBC viết. Năm 2015, BBC cho biết bà vẫn làm ở một tiệm ở Santa Monica. Một người khác, bà Yan Rist, kể với BBC rằng bà Hedren tìm cho bà một chỗ làm ở Beverly Hills, trên đường Rodeo Drive. Nhưng bà là người tị nạn, ăn mặc không sang, và khách giàu không muốn thử người mới. Mỗi ngày đi làm tốn 8 đô tiền đậu xe. Năm 1976.

Chi tiết 8 đô tiền đậu xe đó làm mình nhớ lâu. Nó nhắc mình rằng câu chuyện này không bắt đầu bằng thành công. Nó bắt đầu bằng những ngày ngồi chờ khách không chịu ngồi vào ghế của mình.

Từ hai mươi người thành cả một nghề như thế nào?

Theo BBC, nhiều chị đi làm rồi kéo bạn bè, người quen vào nghề. Ông Tam Nguyen, chủ trường Advance Beauty College, kể với BBC rằng mẹ ông là bạn thân của bà Thuan Le, và chính bà Thuan Le đã khuyên mẹ ông vào nghề. Ông gọi bà Hedren là mẹ đỡ đầu của ngành nail.

BBC cũng giải thích một lý do nghề này hợp với người mới tới: chỉ cần học vài câu tiếng Anh là có thể bắt đầu làm. Người Việt mở tiệm, giá làm móng giảm xuống, và làm móng từ chỗ dành cho người giàu trở thành dịch vụ mà nhiều người Mỹ bình thường đi làm được.

Về con số, mình chỉ nói kèm năm và nguồn. Năm 2015, BBC dẫn lại tạp chí NAILS cho biết 51% thợ nail ở Mỹ và khoảng 80% ở California là người gốc Việt. Khảo sát NAILS Big Book 2018 đến 2019 ghi nhận 72% người trả lời khảo sát là người Việt. Đó là kết quả của những người trả lời khảo sát, chưa phải một cuộc điều tra toàn ngành.

Mặt khó của nghề có được kể không?

Có, và mình nghĩ phải kể. Câu chuyện Hope Village đẹp. Nghề nail hôm nay thì có cả phần khó.

Giờ làm dài. Đứng, ngồi cúi lưng nhiều tiếng liền. Thường xuyên tiếp xúc với hóa chất và bụi móng. Giá bị kéo xuống vì các tiệm cạnh tranh nhau. Theo Boston.com tháng 10 năm 2026, một báo cáo ở bang Massachusetts cho thấy khoảng 80% thợ được hỏi kiếm từ 40.000 đô một năm trở xuống, kèm những lo ngại về sức khỏe. Đó là số liệu riêng của một bang.

Biết ơn thế hệ đầu không có nghĩa là phải im lặng về những chuyện này. Theo mình, biết ơn thật là giữ cho cái nghề họ mở ra trở thành một nghề tử tế hơn cho người đến sau: thông gió tốt hơn, đeo khẩu trang, định giá theo chi phí thật, đối xử công bằng với thợ.

Câu chuyện này nói gì với người làm nghề hôm nay?

Một người dạy một nhóm hai mươi người. Hai mươi người đó dạy lại người quen, người quen lại dạy người khác. Không ai trong số họ biết trước nó sẽ thành một ngành lớn như vậy. Bà Hedren nói với BBC rằng bà không hề nghĩ nó sẽ lan tới con số khổng lồ như thế.

Với mình, cái đáng giữ lại là chỗ những người đó, vừa bắt đầu lại từ con số không, vẫn chỉ nghề cho nhau. Họ không giữ nghề cho riêng mình, họ kéo người khác lên cùng.

Mỗi tiệm hôm nay đều có một người mới. Một thợ vừa ra trường, run tay ở khách đầu tiên. Một người mới qua, chưa nói được tiếng Anh. Cách mình đối xử với họ là phần tiếp theo của câu chuyện bắt đầu ở Hope Village.

Việc làm ngay hôm nay

Thực hành hôm nay: dạy một mẹo nhỏ cho một người mới hơn bạn trong tiệm, một cách cầm dũa, một câu tiếng Anh hay dùng, một cách giữ tay đỡ mỏi. Nếu hôm nay không có ai mới, hãy nhắn một lời cảm ơn cho người đã dạy bạn nghề.

Câu hỏi để viết nhật ký tối nay: "Ai đã dạy mình nghề này, và mình đang trao lại điều gì cho người đến sau?"

Đọc thêm trên trang: Biết ơn ai, mình học được gì từ người đó, Người Việt và nghề nail: từ Hope Village 1975 đến hôm nay, Grit, và các tập podcast.

Bản đầy đủ (sắp có): workbook PDF, audio đầy đủ, Hỏi đáp.

Câu hỏi thường gặp

Ai đã dạy nghề nail cho những người Việt tị nạn đầu tiên?

Theo BBC năm 2015, nữ diễn viên Tippi Hedren đưa người thợ làm móng riêng của bà tới trại Hope Village gần Sacramento để dạy một nhóm 20 phụ nữ Việt Nam. NPR năm 2019 cho biết tên người thợ đó là Dusty Coots. Bà còn nhờ một trường thẩm mỹ địa phương dạy và giúp các chị tìm việc.

Hope Village ở đâu?

Theo tạp chí NAILS, đó là Weimar Hope Village, một trại tị nạn dựng trên khu bệnh viện lao bỏ hoang ở ngoài Sacramento, bang California. Năm 1975, một nhóm người Việt tị nạn được chuyển tới đây từ trại Camp Pendleton. Nhóm 20 phụ nữ học làm móng đầu tiên sống ở trại này.

Bao nhiêu phần trăm thợ nail ở Mỹ là người Việt?

Con số luôn phải đi kèm năm. Năm 2015, BBC dẫn lại tạp chí NAILS cho biết 51% thợ nail ở Mỹ và khoảng 80% ở California là người gốc Việt. Khảo sát NAILS Big Book 2018 đến 2019 ghi nhận 72% người trả lời là người Việt, nhưng đó chỉ là người trả lời khảo sát.

Nghề nail hôm nay có những khó khăn gì?

Giờ làm dài, tiếp xúc nhiều với hóa chất và bụi móng, và giá bị kéo xuống vì cạnh tranh. Theo Boston.com tháng 10 năm 2026, một báo cáo ở Massachusetts cho thấy khoảng 80% thợ được hỏi kiếm từ 40.000 đô một năm trở xuống. Đó là số liệu riêng của một bang, chưa đại diện cho toàn quốc.

Nguồn

John Duong