Người di dân mua lại nhà máy bỏ hoang: Hamdi Ulukaya và Chobani

Oct 31

Tóm tắt: Hamdi Ulukaya là một người di dân gốc Kurd từ Thổ Nhĩ Kỳ, năm 2005 vay vốn có bảo lãnh của SBA để mua một nhà máy sữa chua mà Kraft sắp đóng cửa ở New York. Từ nhà máy đó ra đời Chobani, và năm 2016 ông chia cho khoảng 2.000 nhân viên phần sở hữu lên tới 10% công ty. Bài tối nay kể lại câu chuyện theo các nguồn báo chí, nói cả phần may mắn và rủi ro, rồi hỏi mình đang coi người làm cùng là chi phí hay là người cùng xây.

"This isn't a gift. It's a mutual promise to work together with a shared purpose and responsibility."

"Đây không phải là một món quà. Đây là một lời hứa với nhau, cùng làm việc với một mục đích và trách nhiệm chung."

Hamdi Ulukaya, thư gửi nhân viên Chobani tháng 4 năm 2016, theo CBS News. Phần dịch tiếng Việt là của mình.

Hamdi Ulukaya là ai?

Hamdi Ulukaya là người sáng lập hãng sữa chua Chobani. Ông là người Kurd, sinh ra ở Thổ Nhĩ Kỳ, sang Mỹ vào giữa thập niên 1990 để học tiếng Anh. Theo lời ông kể trong nhiều cuộc phỏng vấn, ông lớn lên trong một gia đình làm sữa và làm phô mai, và trước Chobani ông đã có một cơ sở làm phô mai nhỏ ở vùng thượng bang New York.

Ông không đến Mỹ với vốn liếng lớn. Đó là điểm làm câu chuyện này gần với nhiều người Việt mình: sang một nước khác, tiếng chưa rành, bắt đầu bằng một việc nhỏ.

Ông mua nhà máy bỏ hoang như thế nào?

Ông mua nhà máy bỏ hoang nhờ một tờ quảng cáo suýt bị vứt đi. Theo lời ông kể với Fox Business, tờ quảng cáo bán một nhà máy sữa chua đầy đủ máy móc tới tay ông như thư rác, ông bỏ vào thùng rác, rồi sau đó lại nhặt lên. Ông nói nếu không nhặt tờ giấy đó lên thì có lẽ đã không có công ty này.

Nhà máy đó ở South Edmeston, New York, do Kraft Foods đang muốn đóng cửa. Theo Washington Post, tháng 8 năm 2005 ông mua nó bằng một khoản vay SBA 504 qua ngân hàng KeyBank. CBS News viết khoản vay khoảng 800.000 đô la; con số này mình chưa thấy nguồn thứ hai xác nhận. Ông kể với Fox Business: ai cũng nghĩ ông điên.

Buổi họp đầu tiên, theo lời ông, chỉ có năm người làm, phần lớn là người cũ của nhà máy. Một người thợ bảo trì hỏi ông bước tiếp theo là gì, vì tưởng ông đã có sẵn kế hoạch. Phải hơn hai năm sau, tới năm 2007, Chobani mới bán lô sữa chua đầu tiên cho một cửa hàng ở Long Island.

Vì sao ông chia cổ phần cho nhân viên?

Ông chia cổ phần cho nhân viên vì, theo lời ông, không thể nghĩ tới Chobani mà không có những người đã cùng xây nó. Tháng 4 năm 2016, theo New York Times, ông báo với khoảng 2.000 nhân viên toàn thời gian rằng họ sẽ được nhận phần sở hữu trị giá tới 10% công ty khi công ty lên sàn hoặc được bán. Phần mỗi người nhận tùy theo thời gian làm việc.

Theo Guardian, khi đó công ty được định giá trong khoảng 3 tới 5 tỷ đô la, nên vài người làm lâu năm có thể thành triệu phú. Trong thư gửi nhân viên, ông viết rằng đây không phải món quà mà là một lời hứa với nhau.

Ông cũng nổi tiếng vì thuê nhiều người tị nạn vào nhà máy, và năm 2016 ông lập Tent Partnership for Refugees, một tổ chức vận động các công ty tuyển người tị nạn.

Câu chuyện này có phải công thức làm giàu không?

Câu chuyện Chobani không phải là một công thức làm giàu chắc chắn. Ông có tay nghề làm sữa từ nhỏ, có một khoản vay đúng lúc, và gặp đúng thời điểm người Mỹ bắt đầu chuộng sữa chua Hy Lạp. Theo CBS News, dẫn lại New York Times, có giai đoạn công ty phải nhận một khoản cứu trợ 750 triệu đô la từ quỹ TPG. Rủi ro là có thật, và may mắn cũng là có thật.

Phần mình muốn giữ lại là hai điều. Thứ nhất, người bắt đầu từ con số không thường thấy cơ hội ở chỗ người khác vừa bỏ đi: một nhà máy đóng cửa, một thị trấn vắng người. Thứ hai, chia phần thành quả cho người làm cùng là cách giữ người, và cũng là cách giữ cái tâm của người làm chủ.

Người làm chủ tiệm học được gì?

Người làm chủ tiệm học được cách nhìn người thợ như người cùng xây, không chỉ là một dòng chi phí. Không phải tiệm nào cũng chia cổ phần được. Nhưng ai cũng có thể ghi nhận cụ thể từng người đã góp gì, chia một phần thưởng khi tháng làm ăn tốt, hay dạy nghề cho người mới một cách đàng hoàng.

Với người thợ, câu chuyện này nhắc một điều khác: nhìn quanh nơi mình làm, có thể có một thứ ai cũng bỏ qua mà mình làm tốt hơn được. Một dịch vụ ít người làm, một khung giờ vắng khách, một kỹ năng chưa ai trong tiệm có.

Việc làm ngay hôm nay

Thực hành hôm nay: nhìn quanh tiệm hoặc nơi làm, ghi ra một thứ người khác bỏ qua mà mình có thể làm tốt hơn: một dịch vụ, một giờ vắng khách, hay một kỹ năng. Nếu bạn là chủ tiệm, hôm nay hãy nói với một người thợ một điều cụ thể họ đã đóng góp.

Câu hỏi để viết nhật ký tối nay: "Mình đang coi những người làm cùng là chi phí, hay là người cùng xây?"

Đọc thêm trên trang: Hai mươi người phụ nữ và bộ móng tay, Người Việt và nghề nail: từ Hope Village 1975 đến hôm nay, Grit, và các tập podcast.

Bản đầy đủ (sắp có): workbook PDF, audio đầy đủ, Hỏi đáp.

Câu hỏi thường gặp

Hamdi Ulukaya là ai?

Hamdi Ulukaya là người sáng lập hãng sữa chua Chobani. Ông là người Kurd sinh ở Thổ Nhĩ Kỳ, sang Mỹ giữa thập niên 1990 để học tiếng Anh. Năm 2005 ông mua một nhà máy sữa chua Kraft sắp đóng cửa ở New York, và năm 2016 lập tổ chức Tent Partnership for Refugees.

Chobani bắt đầu từ đâu?

Chobani bắt đầu từ một nhà máy sữa chua của Kraft ở South Edmeston, New York. Theo Washington Post, Hamdi Ulukaya mua nó tháng 8 năm 2005 bằng một khoản vay SBA 504. Buổi họp đầu tiên chỉ có năm người làm, và tới năm 2007 công ty mới bán lô sữa chua đầu tiên.

Nhân viên Chobani được chia bao nhiêu cổ phần?

Theo New York Times, tháng 4 năm 2016 Hamdi Ulukaya báo với khoảng 2.000 nhân viên toàn thời gian rằng họ sẽ nhận phần sở hữu trị giá tới 10% công ty khi công ty lên sàn hoặc được bán. Phần mỗi người tùy theo thời gian làm việc, và vài người làm lâu có thể thành triệu phú.

Câu chuyện Chobani dạy gì cho chủ tiệm nhỏ?

Câu chuyện Chobani nhắc chủ tiệm nhỏ nhìn người thợ như người cùng xây, không chỉ là chi phí. Không cần chia cổ phần, chủ tiệm vẫn có thể ghi nhận cụ thể đóng góp của từng người, chia thưởng khi làm ăn tốt và dạy nghề đàng hoàng. Đó là cách giữ người lâu dài.

Nguồn

Triết lý cuộc đời

John Duong