Tóm tắt: Thói quen nhỏ cộng dồn như lãi kép, nhưng mấy tuần đầu gần như không thấy gì, và đó là lúc nhiều người bỏ cuộc. James Clear gọi khoảng đó là thung lũng thất vọng, ngay trước khi kết quả lộ ra. Ngày 3 nói về kiên nhẫn theo nghĩa giữ một thói quen thật nhỏ trong lúc chưa thấy gì thay đổi.
"You do not rise to the level of your goals. You fall to the level of your systems."
"Mình không vươn lên tới mức mục tiêu của mình. Mình rơi xuống đúng mức hệ thống của mình."
James Clear, Atomic Habits (2018).
Lãi kép của thói quen là gì?
Lãi kép là tiền lời sinh thêm tiền lời. Năm đầu nhìn không thấy bao nhiêu. Mười năm sau thì khác hẳn.
James Clear, tác giả Atomic Habits, nói thói quen cũng chạy theo cách đó. Ông đưa ra một phép tính đơn giản. Nếu mỗi ngày bạn tốt hơn 1%, sau một năm bạn tốt hơn khoảng 37 lần, vì 1,01 mũ 365 ra khoảng 37,8. Nếu mỗi ngày bạn tệ đi 1%, sau một năm bạn còn gần như bằng không, vì 0,99 mũ 365 ra khoảng 0,03.
Con số này là một hình ảnh, không phải một lời hứa. Đời không tăng đều 1% mỗi ngày. Nhưng hướng thì đúng: việc nhỏ lặp lại cộng dồn lên, theo chiều tốt hoặc chiều xấu.
Vì sao mấy tuần đầu không thấy gì?
Clear kể chuyện một cục nước đá trong phòng lạnh. Phòng ở 25 độ F. Bạn tăng lên 26, 27, 28 độ. Cục đá vẫn y nguyên. Lên 31 độ, vẫn chưa có gì. Tới 32 độ, cục đá bắt đầu tan.
Mấy độ trước đó không phí. Chúng dồn lại. Chỉ là mình không thấy.
Clear gọi khoảng này là Plateau of Latent Potential, tạm dịch là cao nguyên của tiềm lực còn ẩn. Mình mong kết quả đi lên đều theo công sức. Thật ra kết quả đi sau, nằm dưới đường mong đợi một thời gian dài. Khoảng hở giữa hai đường đó ông gọi là thung lũng thất vọng. Nhiều người bỏ cuộc đúng ở đây, ngay trước khi kết quả lộ ra.
Kiên nhẫn ở đây nghĩa là gì?
Ở Ngày 1, mình nói kiên nhẫn không phải ngồi chờ. Ở Ngày 2, mình nói kiên nhẫn lớn lên ở nơi lời hứa được giữ. Ngày 3 thêm một ý: kiên nhẫn là giữ một thói quen nhỏ trong lúc chưa thấy gì thay đổi.
Muốn làm được vậy, đừng chấm điểm mình bằng bảng kết quả. Chấm bằng hệ thống. Hôm nay mình có làm việc nhỏ đó không? Có thì hôm nay là ngày tốt, dù cân chưa xuống, tài khoản chưa lên, tay nghề chưa khác.
21 ngày để thành thói quen có đúng không?
Không. Năm 2010, nhóm nghiên cứu của Phillippa Lally đăng một bài trên European Journal of Social Psychology. Họ theo dõi người tham gia tập một thói quen mới. Trung vị để thói quen thành tự động là khoảng 66 ngày. Có người chỉ mất 18 ngày, có người tới 254 ngày.
Nghiên cứu này còn cho thấy một điều dễ thở hơn: bỏ lỡ một ngày không làm hỏng cả quá trình. Vậy nếu bạn quên một hôm, đừng bỏ luôn. Làm lại vào hôm sau.
Con số 66 cũng là lý do series này dài 30 ngày mà không hứa bạn sẽ thành người mới vào ngày cuối. 30 ngày là để bắt đầu và giữ nhịp. Thói quen thật cần lâu hơn.
Thói quen nhỏ trong đời người làm tiệm
Học một kỹ năng mới như gel-x hay vẽ móng. 10 phút tập mỗi tối, trên móng giả hay trên giấy. Tuần đầu tay vẫn vụng. Kết quả thấy sau nhiều tuần, không phải vài ngày.
Để dành tiền. 5 đô mỗi ngày bỏ vào một tài khoản riêng. Mấy tháng đầu nhìn chán lắm. Sau một năm thì nó thành một khoản thật.
Học tiếng Anh. 5 từ mỗi ngày, học giữa hai khách. Không ai thấy bạn tiến bộ trong tuần này. Vài tháng sau bạn nói chuyện với khách dễ hơn.
Chủ tiệm trả lời review Google. Trả lời mỗi review trong vòng một ngày. Hiệu quả tới chậm, nhưng nó cộng dồn.
Điểm chung của bốn ví dụ: việc mỗi ngày nhỏ tới mức gần như buồn cười. Đó là cố ý.
Hai kiểu người trong thung lũng
Có người tập 10 phút mỗi tối được hai tuần, nhìn bộ móng vẫn chưa đẹp, rồi kết luận mình không có khiếu. Có người cũng tập hai tuần, cũng thấy chưa đẹp, nhưng hỏi một câu khác: tối nay mình có tập không? Hai người làm cùng một việc. Người thứ nhất chấm điểm bằng kết quả. Người thứ hai chấm điểm bằng hệ thống.
Sau ba tháng, hai người này cách nhau rất xa. Không phải vì người thứ hai giỏi hơn. Chỉ vì người đó còn ở lại đủ lâu để cục đá kịp tan.
Việc làm ngay hôm nay
Thử thách: chọn MỘT thói quen nhỏ tới mức làm xong dưới 2 phút. Clear gọi đây là quy tắc hai phút. Ví dụ: mở sổ tiết kiệm ra nhìn, đọc 1 từ tiếng Anh, tập 1 nét cọ. Làm nó ngay hôm nay, rồi đánh một dấu X lên một tờ lịch giấy. Giữ chuỗi dấu X đó cho tới hết series.
Câu hỏi để viết nhật ký tối nay: "Thói quen nhỏ nào mình từng bỏ ngay trước khi nó kịp có kết quả?"
Ngày mai: Ngày 4, Học nghề như thợ thủ công. Đọc thêm trên trang: Ngày 2: Thí nghiệm kẹo dẻo, kiên nhẫn là trời sinh hay do môi trường?, Mục lục series 30 ngày Kiên nhẫn, The Slight Edge: tóm tắt sách, Viktor Frankl và tự do cuối cùng, và các tập podcast.
Bản đầy đủ (sắp có): lộ trình 30 ngày, workbook PDF, audio đầy đủ, Hỏi đáp.
Câu hỏi thường gặp
Tốt hơn 1% mỗi ngày thì sau một năm được bao nhiêu?
Theo phép tính James Clear đưa ra trong Atomic Habits, 1,01 mũ 365 ra khoảng 37,8, tức tốt hơn khoảng 37 lần. Ngược lại, 0,99 mũ 365 chỉ còn khoảng 0,03. Đây là hình ảnh để thấy việc nhỏ lặp lại cộng dồn ra sao, không phải lời hứa đời sẽ tăng đều mỗi ngày.
Thung lũng thất vọng là gì?
Đó là khoảng hở giữa kết quả mình mong đợi và kết quả thật trong giai đoạn đầu, theo cách James Clear mô tả. Mình mong tiến bộ đi lên đều, nhưng kết quả thường nằm ẩn một thời gian dài rồi mới lộ ra. Nhiều người bỏ cuộc ngay trong khoảng này.
Phải mất bao lâu để một thói quen thành tự động?
Nghiên cứu của Lally và cộng sự năm 2010 thấy trung vị là khoảng 66 ngày, có người 18 ngày, có người tới 254 ngày. Vì vậy ý 21 ngày là không đúng. Nghiên cứu cũng thấy bỏ lỡ một ngày không làm hỏng cả quá trình, chỉ cần làm lại hôm sau.
Quy tắc hai phút là gì?
Đây là cách James Clear gợi ý để bắt đầu một thói quen: thu nhỏ nó thành một việc làm xong dưới hai phút. Ví dụ đọc một từ tiếng Anh, tập một nét cọ, mở sổ tiết kiệm ra nhìn. Việc nhỏ tới mức khó từ chối giúp mình giữ được nhịp mỗi ngày.
Nguồn
- James Clear, Atomic Habits (Avery, 2018)
- Lally, P., van Jaarsveld, C. H. M., Potts, H. W. W., & Wardle, J. (2010). European Journal of Social Psychology, 40(6)
